‘Icesave drama nog schokkender dan gedacht’

AMSTERDAM - Het is op 6 oktober precies twee jaar geleden dat IJsland en Icesave voor opschudding zorgden in de financiële wereld. Gerard van Vliet, zelf gedupeerd spaarder voor ruim drie ton, is het debacle nog niet vergeten en schreef ‘Het Icesave Drama’.

Sinds de start van Icesave in Nederland op 29 mei 2008, met zijn aanzienlijke rentepercentage van vijf procent, en de val een aantal maanden later, is er veel over de bank en met name over het falende toezicht geschreven.

Hebben we er inmiddels niet genoeg over gelezen? “Dit is het eerste boek over het Icesave debacle. Het is een belangrijk stuk historie. Als je daaruit niks leert, gebeurt het in de toekomst zo weer”, zegt auteur Gerard van Vliet.

Maffia

Van Vliet is al zo’n twee jaar bezig om alle rapporten en andere bronnen te verzamelen en schreef op basis daarvan deze reconstructie. Hij zag zelf 420.000 euro in rook opgaan en is woordvoerder van een vereniging van 250 gedupeerde spaarders, Icesaving.nl.

“Wat mij bij het schrijven het meest verbaasd heeft, is dat de puinhoop in IJsland nóg schokkender is dan ik al dacht. Dat het systeem echt maffia-achtige structuren kent”, vertelt hij.

IJsland heeft Nederlandse en Engelse spaarders doelbewust gekozen om “hun eigen zakken te vullen”. De grootste schuldigen noemt Van Vliet de ‘Dirty thirty’, een lijst van politieke figuren en bankiers die er schimmige holdings en constructies op na hielden.

Engeland

Hoewel IJsland de feitelijke veroorzaker is, verwonderde Van Vliet zich ook over het verschil in aanpak tussen Engeland en Nederland.

“Engeland is voortvarend te werk gegaan: de pers heeft flink uitgehaald naar Icesave. Door een negatieve publiciteitscampagne vond er nog vóór de introductie van Icesave in Nederland een bankrun plaats onder Engelse spaarders."

De Engelse minister van Financiën heeft in september 2008 nog een ultiem gesprek gevoerd met de volledige IJslandse top. "Om die reden had Engeland dan ook geen enkele moeite om de Engelse spaarders volledig schadeloos te stellen en alle IJslandse tegoeden in Engeland te bevriezen", aldus Van Vliet.

DNB

Daarvan heeft Nederland niets overgenomen, vindt hij. Medewerkers van De Nederlandsche Bank (DNB) hebben hun bezwaren geuit, maar die werden door juristen van tafel geveegd.

“De enige reden die ik daarvoor kan bedenken is dat ze bang waren voor een soortgelijke strenge aanpak van ING Direct, die in het buitenland ook agressief adverteerde met hoge rentes.”

Toen het kwaad al geschied was, heeft de toezichthouder met man en macht geprobeerd de schuld af te schuiven, onder het mom van ‘We mochten niet meer doen’, zegt hij.

Wellink

Hij neemt het accountantsorganisaties KPMG en PwC kwalijk dat ze de jaarrekeningen van de IJslandse bank volledig ten onrechte hebben goedgekeurd.

President van DNB, Nout Wellink, verwijt hij zijn “lakse, onprofessionele en onheuse houding”. "Wellink heeft veel meer geweten dan hij altijd heeft volgehouden."

Maar: hoe serieus moeten we een boek nemen dat is geschreven door iemand die zelf zoveel geld kwijtraakte? “Dat moet iedereen zelf beslissen. Maar ik beschik over ongelooflijk veel bronnen, onderzoeken en ander feitenmateriaal. Het had nog veel subjectiever gekund. Als ik het vanuit mezelf had geschreven, had ik me veel meer op Wellink en Bos gericht.”

Spaarder

In zijn boek stelt hij dat spaargeld eigenlijk nergens meer veilig is. “Waar men zich in vergist, is het internettijdperk. Bankieren is volledig veranderd; je kunt razendsnel geld overboeken en bijna overal ter wereld een rekening openen.”

Veel spaarders hebben niet in de gaten dat hun geld dan ook echt in dat land terecht komt, anders dan wanneer de buitenlandse bank in Nederland een dochterbedrijf opricht.

Het gaat te veel om geld en niet om de spaarder, vindt Van Vliet. “Geen bank ter wereld heb ik ooit horen zeggen: we hebben dit jaar zo goed geboerd, we geven de spaarder – de klant die alles mogelijk maakt – een extra procent rente.”

Toezicht

De oplossing ligt volgens hem niet in toezicht. “Hoe goed het toezicht ook is, als iemand het wil en greedy is, vindt hij zo een manier om de regels te omzeilen.” Van Vliet wijst op een stabiel systeem in Duitsland, waar banken zich onderling verzekeren en de spaarder een garantie krijgt tot enkele miljoenen.

Hoe lang houdt Van Vliet zijn Icesave-battle nog vol? “Ik zal niet opgeven, omdat ik het dermate onrechtvaardig vind naar spaarders toe. Hoe lang dit ook moge duren: dat geld komt terug.”