Een tandje minder

Wie weleens meer een recessie heeft meegemaakt, weet dat ook daarin wetmatigheden gelden die een hoge mate van voorspelbaarheid hebben.

© NUzakelijk

Door Rob Wagenaar | ASI Consulting

Zo is er een ijzeren volgorde in de soort organisaties die aan de beurt zijn: eerst het grote bedrijfsleven, de uitzendbureaus en al diegenen die zich met de toekomst bezig houden.

Bedrijven worden bang, plannen worden bevroren, het simpele bezuinigingen eerst en vooral hetgeen dat niet snel gevoeld wordt. Organisatieadviseurs horen bij die eerste golf. En interim-managers. En opleiders.

Luxe

Daarna volgen de toeleveranciers, het MKB. Vervolgens daalt het consumentenvertrouwen, de luxe uitgaven gaan eraan, vervangingen worden uitgesteld. Restaurants, het uitgaansleven, de middenstand. Daarna volgt de overheid.

De werkeloosheid gaat om hoog, uitkeringen stijgen, belastingen dalen. Vooral gemeentes hebben met deze effecten te maken. Vervolgens zijn ook andere overheden aan de beurt, de begrotingen worden aangedraaid. En als het echt slecht blijft komen tenslotte ook de gezondheidszorg en andere fundamentele sociale diensten aan de beurt.

Onderscheid

Deze volgorde is er ook weer als de economie aantrekt. De goede beurshandelaren weten dan dat er binnen de industrie onderscheid gemaakt moet worden. De uitzendbranche is een goede "early warner"dat het weer aantrekt. En de chipsindustrie dat er weer geïnvesteerd wordt.

Zo bezien heeft recessie dus veel herkenbaars en dat is maar goed ook, want daar kun je dus beleid op maken. Wel jammer dat deze keer het in elkaar donderen van de financiële wereld de hoofdoorzaak was en dat daardoor onvoorspelbaarheden de vertrouwdheid doorbraken. Zo werden banken veelal heel beperkt getroffen door recessies (immers:een goed gevulde stroppenpot). Dat is nu wel anders.

Een heel andere voorspelbaarheid bij recessies wordt gevormd door de menselijke natuur en de wijze waarbij op teruggang wordt gereageerd. Ik zal dit fenomeen proberen te illustreren met metaforen uit de dierenwereld.

De struisvogel

Een eerste reactie op de noodzaak van bezuinigingen is die van de struisvogel. Er nadert gevaar, het beste is dat maar te ontkennen, niet te - willen - zien en de kop in de grond steken. Je hebt kans dat het overwaait en als het dan toch gebeurt dan had je er even niks mee te maken.

In gewone taal: men is laat, te laat in het reageren op een teruggang. Het geld is de tent al uitgestroomd en dan komen we pas echt in actie.

Het schaap

Het schaap maakt de wei egaal een stukje korter en is daarbij niet kieskeurig. In organisatietermen heet dat: kaasschaven. Er moet bezuinigd worden, men is de struisvogelfase voorbij, maar - lieve hemel - wat is het moeilijk om te kiezen waarop bezuinigd zou moeten worden.

Dus: allemaal een stukje in leveren. Dat doet iedereen gelijkelijk pijn en met een beetje geluk absorberen we dat zonder dat we echt wat gaan missen. Iedereen blij!

De adelaar

Helaas is de kaasschaaf slechts voor het kleine bezuinigingswerk. Al spoedig moet er echt geknipt worden. Dan worden bestuurders adelaars. Lang cirkelen zij op grote hoogte boven de prairies op zoek naar iets substantieels.

En dan wordt met veel geweld de buit binnengehaald. Of men blijft cirkelen, op grote hoogte.

De bij

Ook pas nu zijn er organisaties die echt nieuwe dingen gaan uitproberen, out of the box gaan denken en met een wonderbaarlijke en nog nooit vertoonde samenwerking geweldige nieuwe of efficiënte dienstverlening/productie opbouwen. Het zijn er weinig, maar het zijn wel de overlevers. En degenen die het meest succesvol uit de recessie zullen komen.

En dan heb ik het nog niet over de rat gehad die in recessie omstandigheden menigeen inspireert met zijn vileine overlevingstechnieken. Of over de koekoek die zijn eitjes in andermans nest legt.

Fase

Dus, in welke fase van de cyclus zit u met uw organisatie en welk dier heeft het momenteel in uw organisatie voor het zeggen?

Als u in de maakbaarheid van uw organisatie gelooft (en dus niet de legendarisch lemming bent) kunt u altijd een paar dieren in het rijtje overslaan!

Rob Wagenaar is consultant bij ASI Consulting