Met de kennis van nu…

In Nederland is de commissie-De Wit gestart met de openbare hoorzittingen om te onderzoeken hoe de financiële crisis heeft kunnen ontstaan. Eerder is er al een groot aantal mensen vertrouwelijk verhoord. Zowel de rol van banken als die van toezichthouders en politiek wordt onder de loep genomen.

© ANP

In eerste instantie zal de achtergrond van de crisis worden geanalyseerd. Hierbij worden twee gevallen specifiek onder de loep genomen: Icesave en de overname van ABN Amro.

In het vervolgonderzoek draait het om de wijze waarop de crisis is bestreden door politiek en toezichthouders. Men lijkt ook in eigen land op zoek te zijn naar een zondebok, maar het lijkt me sterk dat die zo concreet kan worden gevonden. Achteraf is het heel gemakkelijk te constateren dat het toezicht heeft gefaald, maar hoe laakbaar is dat als niet alles op de radar verschijnt en voldoende duidelijk is waarop toezicht gehouden moet worden?

Risico's

We leven in een Westerse consumptiemaatschappij waar de consument de grote aanjager is van de economische groei. In de afgelopen tientallen jaren zijn niet alleen in de Verenigde Staten, maar eveneens in de rest van de Westerse wereld, de schulden ongebreideld toegenomen om de welvaart verder te verhogen.

Banken zijn daarbij steeds grotere risico’s gaan nemen. Het werd hen niet alleen mogelijk gemaakt door falend toezicht, maar met hogere voorgespiegelde rendementen en koerswinstverhoudingen voorzagen ze ook in een behoefte.

Koopwoningen

In plaats van de bal volledig bij het barsten van de Amerikaanse huizenmarktzeepbel te leggen, is er in eigen land ook een voorschot genomen op toekomstige groei. Ik zal u een paar willekeurige voorbeelden geven.

Koopwoningen werden voor een steeds grotere groep bereikbaar gemaakt. Dat werd niet alleen door allerhande overheidssubsidies gestimuleerd (premie-A, NHG), maar ook door steeds soepelere hypotheekverstrekking. Ook pensioengelden konden in de loop der tijd risicovoller worden belegd om aan de benodigde rendementen en premievrije jaren te kunnen voldoen.

En wat te denken van het invoeren van de vermogensrendementsheffing na een aantal goede jaren op de effectenbeurzen? Nu koerswinsten niet langer onbelast waren voelde een aantal beleggers de noodzaak meer risico te nemen om onder de streep hetzelfde rendement over te houden als daarvoor.

Ergste leed

Met het instellen van deze onderzoekscommissie zou het kunnen lijken of de crisis al achter de rug is en dat doet de door de commissieleden gehanteerde vraagstelling soms ook vermoeden. Volgens mij is dat wat betreft de financiële sector zeker nog niet het geval.

Natuurlijk, het ergste leed lijkt geleden, maar het is nog te vroeg om al victorie te kraaien. De patiënt is nog verre van gezond. Her en der kunnen de banken van het infuus af en kan met de opbrengst uit emissies eerder ontvangen overheidssteun (deels) worden terugbetaald.

Maar, volgens recente rapporten van de Europese Centrale Bank zullen de banken dit jaar ongeveer 187 miljard euro moeten afschrijven op onder meer slechte leningen en vastgoed, bijna 50 miljard meer dan in 2009. Het zou dus best eens zo kunnen zijn dat er in de financiële sector nog meer emissies zullen (moeten) volgen. Zeker omdat dit jaar meer eigen vermogen zal moeten worden aangehouden nu de kapitaalseisen worden verscherpt.

Zwarte piet

Natuurlijk willen we leren van de fouten uit het verleden, maar met het elkaar de zwarte piet toeschuiven bereiken we niet veel. Wat mij in de eerste week van de openbare hoorzittingen opviel, is dat het met de kennis van nu wel heel gemakkelijk is de juiste kritische vragen te stellen. Ik ben benieuwd naar de oplossingen die aangedragen zullen worden, al ben ik daar ook beducht voor.

Om met Theo Maassen te spreken: ‘oplossingen zijn het probleem niet’. Met het verscherpen van toezicht en het inperken van salarissen en bonussen komen we er niet. Daarom lijkt het me verstandiger voor een ieder zich te blijven realiseren dat risico en rendement altijd hand in hand gaan en dat gratis geld niet bestaat, hoe verleidelijk de verhalen soms ook mogen zijn. Als we met z’n allen geen vraag creëren zal er ook geen aanbod zijn…