Ondernemen met je rug tegen de muur

We zijn alleen in staat door onze pijngrenzen heen te breken als we een mooie droom hebben en daar volledig, all the way, voor durven te gaan.

Door Arko van Brakel

Het moet in de zomer van 1998 zijn geweest. Ik zat met mijn goede vriend, de Rotterdamse ondernemer Hans Bol, te lunchen op een Haags terras.

Ik was in die tijd volop verwikkeld in een spannende onderhandeling over de verkoop van ons bedrijf EuroNet aan France Telecom. Hans had al eens een bedrijf verkocht, zodat hij voor mij, als ervaringsdeskundige, een belangrijk klankbord was.

Hans deed in dat gesprek een uitspraak die ik nooit ben vergeten. Hij voorspelde dat ik, vanaf het moment dat het geld op mijn rekening stond, minder zou gaan presteren. Ik geloofde daar natuurlijk niets van, was er van overtuigd dat geld voor mij niet zó belangrijk was dat het mij en mijn manier van leven en werken zou veranderen.

“Nou,” zei Hans, “dat dacht ik ook. Maar jouw omgeving denkt daar heel anders over. Je kunt door de invloeden van je vrienden, familie, je bank, de accountant, buitenstaanders die iets van je willen, bijna niet voorkomen dat je gaat focussen op “niet verliezen” in plaats van presteren.”

Rug tegen de muur

“Eigenlijk,” ging Hans verder, “sta je nu als ondernemer nog met je rug tegen de muur. Er is geen weg terug, want dat zou betekenen dat je failliet gaat. Je moet dóór! 100 procent van jouw energie is dus gericht op voorwaarts bewegen. Straks heb je ineens geld op de bank, dus heb je iets te verliezen. Je staat straks ineens meters van de muur af."

"Daardoor ga je jouw energie verdelen tussen proberen voorwaarts te bewegen en proberen niet meer achteruit te gaan, niet te verliezen. Je hebt feitelijk dus nog maar 50 procent van je energie over om naar voren te bewegen. Dus ga je als ondernemer minder presteren.”

Hans had gelijk. Ik heb in de jaren na de verkoop van ons bedrijf minder gepresteerd, vreemde keuzes gemaakt en heb onder anderen daardoor veel geld verloren. Als ondernemer ging ik eigenlijk pas weer presteren toen er simpelweg wat minder te verliezen was, toen er weer noodzaak was om te verdienen. Daarin ben ik niet uniek, je ziet dit vaker.

Angst

Ik versimpel een turbulente periode in mijn ondernemersbestaan nu wellicht iets te rigoreus, maar er zit wel degelijk een grote kern van waarheid in. De meeste mensen laten zich eerder leiden door hun angst om te verliezen, dan door de wil om te presteren. Daarvoor is een heel eenvoudige reden: wij mensen zijn van nature zodanig geprogrammeerd dat we in ons leven vooral veel energie steken in het vermijden van pijn.

We zijn alleen in staat door onze pijngrenzen heen te breken als we een mooie droom hebben en daar volledig, all the way, voor durven te gaan: een marathon lopen, een bevalling, een eigen bedrijf starten en daar voor alles op het spel zetten, hopeloos verliefd zijn en alles voor je geliefde over hebben. Maar als de droom niet mooi genoeg is, of als we te veel te verliezen hebben, blijven we het liefste in onze comfort-zone.

Juist nu de discussie over de crisis weer is opgelaaid, moet ik regelmatig aan Hans’ profetische worden denken, die wel voor onze hele maatschappij lijken te gelden... We zijn zo druk bezig te behouden wat we hebben, dat we vergeten onze toekomst opnieuw uit te vinden.

Als maatschappij zijn we nog steeds meters met onze rug van de muur verwijderd. We hebben veel te verliezen.

Zekerheden

Dus maken we ons druk over het behoud van onze “zekerheden”. We maken ons zorgen over onze pensioenen, over de huizenprijzen, hebben zorgen of we tot ons 67e of tot ons 68e moeten werken.Feitelijk proberen we krampachtig te blijven leven en werken zoals we altijd hebben gedaan de afgelopen 30, 40 jaar. En we verwachten, of hopen, dat alles wel weer aantrekt.

Daardoor zien we niet dat de wereld verandert. Een wereld die nieuwe spelregels introduceert. Een wereld met andere spelers. En nee, ik heb het niet alleen over de internetwereld die impact op vele waardeketens heeft.

En ik heb het ook niet alleen over de olievoorraden die een keer opgaan, of grondstoffen die schaars worden. Ik heb het ook over onze beroepsbevolking die vanaf volgend jaar gaat krimpen (ja echt!) terwijl het aantal inactieven dat we moeten onderhouden zal groeien.

Deze inactieven hebben door de pensioenproblematiek misschien wel minder te besteden dan ze dachten. Dus de economische groei zal moeten komen uit een nieuwe, slimmere, effectievere manier van werken. Dat lukt niet zonder een aantal serieuze veranderingen in onze manier van leven en werken.

Azië

Neem ter inspiratie maar eens een een kijkje in Azië of Oost-Europa: daar werken ze keihard, desnoods 70 uur per week en als het moet tot hun 75e of langer om de welvaart te bereiken die wij zo krampachtig verdedigen. Daar heeft men namelijk veel minder, soms zelfs niets, te verliezen.

Daar staat een hele grote maatschappij nog met de rug tegen de muur en is dus 100 procent energie gericht op voorwaarts te bewegen. Landen als Brazilië, India en bijvoorbeeld Turkije, hebben bovendien een hele jonge, energieke bevolking, die steeds hoger opgeleid is. Bedenk dan dat onze bevolking vergrijst en dat ons onderwijssysteem allang niet meer tot de wereldtop behoort.

Redding

Mijn punt is dat we dringend verandering nodig hebben. Verandering door ondernemerschap, door innovatie. Maar alle goedbedoelde reddingsacties van overheden hebben “De Nederlander” misschien wel te veel afgeschermd voor de effecten van de crisis, waardoor slechts weinigen de problemen écht voelen. Dat zal nog wel komen, want al dat reddingsgeld moet een keer terugverdiend worden.

Maar het lijkt of de crisis nog niet diep genoeg is voor echte disruptive verandering. Historisch gezien was er steeds een hele diepe, ellendige crisis nodig om tot nieuwe groei te komen. 

Drive

Ik mis op dit moment die drive in ons land om op grote schaal echt te veranderen. Internationaal gebeurt er van alles. Kijk bijvoorbeeld naar de auto industrie, die een metamorfose doormaakt. Daar was de pijn 3 jaar geleden duidelijk voelbaar. Zonder millieu-urgentie en zonder financiële crisis waren er geen Tesla’s en andere coole electrische en superzuinige auto’s geweest.

Maar in de bouwsector, of in de financiële sector, die als geen ander door demografische en economische veranderingen beïnvloed zullen worden, zie ik veel te weinig beweging. Het lijkt alsof iedereen denkt dat de bui wel overwaait. Maar dat is niet zo. We zitten in een episode waarin de verhoudingen zowel nationaal als internationaal behoorlijk opgeschud worden.

Resultaten

Het is een oude tegeltjeswijsheid: als je blijft doen wat je altijd gedaan hebt, krijg je de resultaten die je altijd ontvangen hebt. Maar zelfs die wijsheid lijkt nu nog te optimistisch. Misschien zou het helpen als er eens echt een land of een bank failliet gaat. Nu zijn we vooral druk bezig om pijn te vermijden waarvan we niet eens zeker weten hoe erg die pijn eigenlijk zal worden.

Dit op onzekerheid gebaseerde gedrag kost heel veel geld en energie. Energie die we beter kunnen steken in het herdefiniëren van onze toekomst. Vanuit kracht, vanuit onze kernkwaliteiten. Vanuit ondernemerschap.

Een toekomst die hoe dan ook nieuwe spelers en nieuwe spelregels kent. Misschien is onze grootste kans wel dat we over 10 jaar een stuk dichter met onze rug tegen de muur staan. En weer met 100 procent energie onze eigen toekomst moeten bepalen.

Arko van Brakel (1968) is inspirator, ondernemer, spreker, trainer, auteur ('Iedereen Ondernemer'), internet- en online-marketingspecialist. Zijn doel is van Nederland het meest ondernemende land te maken, omdat ondernemerschap het antwoord is op bijna alle uitdagingen die ons land heeft. Volg hem ook op Twitter/Arkovb.

Zijn eerdere columns lees je hier