Zo geronnen, zo gewonnen

Dat pensioenfondsen moeten ingrijpen op basis van deze volatiele dagwaarden op de beurs, is eigenlijk nog veel kwalijker dan de beweeglijkheid van de financiële markten zelf.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

Waar in de eerste helft van vorig jaar zowel politiek als vakbonden nog in alle staten waren, verstomde op pensioengebied het protest tegen dreigende kortingen op uitkeringen, verhoging van de AOW-leeftijd en stijgende premies in de loop van de tweede helft van het jaar.

Doordat een aantal ondernemingen bijstortte, aandelen in koers stegen en de rente opliep, verdween een groot gedeelte van de dekkingstekorten als sneeuw voor zon.

Stabiel

Het merendeel van de Nederlandse pensioenfondsen is uit de gevarenzone nu de verhouding tussen de waarde van de beleggingen en de waarde van de verplichtingen enigszins is gestabiliseerd. Om onrust en onzekerheid verder te voorkomen zal de Pensioenfederatie, de koepelorganisatie van pensioenfondsen, half februari een lijst openbaar maken van pensioenfondsen die, zoals het er nu naar uitziet, op 1 april 2012 de pensioenen moeten verlagen.

Het gaat hier om pensioenfondsen die uiterlijk 1 april 2009 herstelplannen moesten indienen waarin zij zelf aan De Nederlandsche Bank hebben aangegeven dat korten de enige manier is om voldoende te kunnen herstellen.

Marktrente

Het nastreven van meer openheid valt te prijzen, maar het leidt de aandacht wel af van de kern van de discussie. In 2007 trad het nieuw Financieel Toetsingskader in werking, waarvan de voorschriften werden vastgelegd in de Pensioenwet. De meest ingrijpende wijziging was dat niet langer een vaste rekenrente werd gebruikt voor de waardering van de verplichtingen, maar dat deze in plaats daarvan tegen de geldende marktrente contant gemaakt worden.

Onder invloed van de kredietcrisis zijn de consequenties van deze herziening genoegzaam bekend en is de pensioendiscussie wederom aangezwengeld.

Horizon

Met de invoering van de nieuwe Pensioenwet is naar mijn smaak de nadruk te veel op de korte termijn-beleggingsresultaten en uitkeringscapaciteit komen te liggen, terwijl pensioenfondsen bij uitstek een lange termijnhorizon dienen te hebben. Op de lange termijn zien beleggingsresultaten er vaak heel anders uit dan op de korte.

Geen enkele belegger kan immers de toekomst voorspellen! We weten allemaal dat op de financiële markten de waan van de dag regeert en dat sentiment zo kan omslaan, hoe sterk de fundamenten ook zijn. Dit vertaalt zich in oplopende dan wel dalende koersen van zowel (staats)obligaties als aandelen.

Kwalijk

Dat pensioenfondsen nu telkens min of meer gedwongen worden maatregelen te nemen op basis van deze volatiele dagwaarden, is eigenlijk nog veel kwalijker dan de beweeglijkheid van de financiële markten zelf. Zo heeft het kunnen gebeuren dat pensioenfondsen, op zoek naar ‘zekerheid’, in een neergaande beurs hun aandelenbelang hebben moeten afbouwen en het renterisico op de oh zo veilige staatsobligaties op heel lage renteniveaus (deels) hebben moeten afdekken.

Deze vormen van paniekvoetbal zijn een resultaat van het gegeven dat de inkomenszekerheid die pensioengerechtigden jarenlang is verkocht, in praktijk slechts schijnzekerheid blijkt te zijn. Want net als beleggers kunnen ook beleidsmakers en politici factoren als inkomens en rente niet voorspellen of beheersen.

Dat maakt de eis van een vereiste dekkingsnorm voor pensioenfondsen van 105 procent een loze garantiebelofte.

Solidariteit

Door de recente kredietcrisis en gewijzigde waarderingsmethodiek blijkt dat de solidariteit tussen de verschillende generaties, toch de basis van het Nederlandse pensioenstelsel, ver te zoeken is. In plaats daarvan roert alleen al vanuit het oogpunt van electoraal gewin een aantal politieke partijen zich.

Jan Nagel, eerder onder andere actief voor Leefbaar Nederland, heeft er zelfs een nieuwe ouderenpartij voor opgericht; 50Plus. Beter zou het echter zijn oog te houden voor de lange termijn en energie te steken in het bij een ieder creëren van een reële rekenmethodiek, omdat deze direct dan wel indirect de samenstelling van de beleggingsportefeuilles bepalen.

De afgelopen jaren hebben laten zien hoe snel verlies en ook weer winst mogelijk is.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp