De PPI komt er aan!

De PPI komt er aan. Huivert u niet: het is niet weer een nieuwe politieke partij. Nee, sinds begin dit jaar kent Nederland officieel de PremiePensioenInstelling. Het gaat dus over pensioen. Haak niet meteen af, want het is minder saai dan u denkt.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

De PPI op zichzelf is een kleine doorbraak. En ik leg zo uit wat we er mee kunnen. Maar wat het fenomeen zo interessant maakt is dat de PPI onderdeel uitmaakt van een cultuuromslag of misschien wel -schok in de pensioenvoorziening in Nederland.

De PPI is een nieuwe pensioenuitvoerder. De PPI kan aanvullende pensioenregelingen uitvoeren: de zogenaamde ‘tweede pijler’, bovenop ons aller AOW. Maar anders dan verzekeraars en pensioenfondsen is zij niet bevoegd risico’s te verzekeren. De PPI kan alleen beschikbare premieregelingen uitvoeren: werknemers bouwen individueel pensioenkapitaal op en lopen zelf de beleggingsrisico’s.

Garanties

Is dat laatste erg? Ja nogal, betogen criticasters die niet zelden baat hebben bij de status quo. ‘Het is een schande om een zo belangrijke arbeidsvoorwaarde zo uit te kleden. Een PPI kent geen garanties waardoor een werknemer geen zekerheid heeft over zijn of haar pensioenkapitaal. Werknemers en gepensioneerden betalen de prijs van de financiële crises’.

Maar ik zeg u: het is helemaal niet erg dat werknemers zelf de beleggingsrisico’s lopen. Dat hebben ze namelijk altijd al gedaan, weliswaar vaak met hun werkgevers, alleen ze beseften het niet.

Waan

Als er iets schandelijk is dan is het dat pensioenuitvoerders deelnemers lang in de waan hebben gelaten dat er sprake was van harde nominale pensioengaranties. Maar in relatief korte tijd is de VUT ingeruild voor het oprekken van de pensioendatum. Van het ene uiterste naar het andere dus. Eindloon is middelloon geworden.

Meer recent zijn in incidentele gevallen geforceerd pensioenrechten afgestempeld. En dan heb ik het nota bene over nominale rechten, terwijl de reële pensioenrechten werkelijk tellen.

Als je toch als sector de mening bent toegedaan dat de gemiddelde werknemer weinig begaan is met zijn pensioen, hoe kun je dan van garanties spreken als de pensioentoezegging nominaal van aard is? Als indexatie vrijblijvend is? U krijgt de inflatie vergoed als er genoeg in kas zit. Wie droeg ook alweer het beleggingsrisico?

Norm

Daar komt nog bij dat beschikbare premieregelingen (Defined Contribution in jargon) zoals de PPI die kan gaan uitvoeren niet nieuw is. In de ons omringende landen is het de norm en in Nederland spaart een half miljoen werknemers via een DC-regeling voor zijn aanvullende pensioen. Schaduwzijde is dat bestaande DC-regelingen van commerciële aanbieders vaak uitblinken door hoge kosten en ondermaatse beleggingsoplossingen.

De PPI biedt hier uitkomst. Pensioenfondsen, maar ook banken en vermogensbeheerders zullen met PPI’en komen. De keuzemogelijkheden en concurrentie nemen toe en de kosten van DC-regelingen zullen dalen.

Extern

Werkgevers en werknemers hebben niets te vrezen: de PPI valt onder de Wet financieel toezicht en daarmee onder het toezicht van DNB. Diverse garanties waaronder het overlijdensrisico kunnen extern worden verzekerd.

De PPI zorgt voor een beleggings- en kostenefficiënte pensioenopbouw. Uiteindelijk, bij bereiken van de pensioengerechtigde datum, moet het opgebouwde kapitaal worden omgezet in een jaarlijkse pensioenuitkering via een geselecteerde verzekeraar. Zo heeft de wetgever bepaald. Mijns inziens moet en zal dit punt worden bijgeschaafd, omdat in voorkomende gevallen ook na pensioendatum risicodragende beleggingen nodig zijn.

In ieder geval valt veel te zeggen voor een flexibele pensioendatum. Deze is dan afhankelijk van onder andere de waardeontwikkeling van de eigen pensioenpot. En die waarde, zo weten we dankzij de laatste crisis nu allemaal, is onvermijdelijk onzeker.

Desinteresse

Sinds jaar en dag horen wij dat de meeste werknemers nauwelijks interesse hebben in hun pensioen en verwachten dat het wel goed geregeld zal zijn. Die desinteresse is begrijpelijk: er zijn leukere dingen in het leven en bovendien: waarom zou jij je zorgen maken over iets waarover je bent verteld dat het goed is geregeld. Maar dat is het niet.

Bij de meeste werknemers begint het nu te dagen: de AOW is onzeker, het aanvullende pensioen is én weinig én onzeker. Even leek het wel goed geregeld. De Vutters van toen zijn u dankbaar. Maar harde pensioentoezeggingen zijn er nooit geweest. De prijs is simpelweg te hoog.

Ook bij de vakbonden is het licht nu aangegaan: zij staan op het punt een akkoord te sluiten met de werkgevers over het nu formeel opheffen van garanties en het verplaatsen van risico’s naar de deelnemers. Opgemerkt zij dat de bonden en waarschijnlijk ook de overheid een voorkeur houden voor collectieve regelingen.

Inzage

De PPI biedt de mogelijkheid om het goed te regelen. Voor de werkgever en werknemer. Met die gebrekkige interesse komt het wel goed als deelnemers online inzage krijgen in de actuele stand van hun eigen pensioenvermogen en -uitkeringen. Misschien niet zo spannend en tastbaar als hun privé of beleggingsrekening, maar het komt in de buurt. De saldi verschaffen hen duidelijkheid en zeggenschap over de eigen financiële toekomst.

Ultieme situatie is dat werknemers en zelfstandigen zelf kunnen bepalen waar ze hun individuele pensioenpot heen brengen en weghalen. Immers, dat zou betekenen dat er sprake is van een scala aan service- en beleggingsvarianten en van geëngageerde werknemers. Ook werkgevers profiteren: vaste pensioenpremies voor de werknemers, goede communicatie naar de deelnemers en lage kosten. Bovendien kan een werkgever met werknemers in meerdere landen af met één PPI.

Beslissen

Tot slot nog een woord aan het adres van de degenen die volhouden dat individuele regelingen onverantwoord zijn. De gemiddelde deelnemer zou niet in staat zijn de juiste beleggingsbeslissingen te nemen.

Bovendien kunnen in een individuele pensioenrekening de beleggingsrisico’s niet worden gespreid over de generaties, zoals in een collectieve pensioenfonds- of verzekeringsportefeuille. Het laatste argument snijdt enigszins hout, maar dat gemis is te ondervangen door de PPI deelnemers toe te staan na de pensioendatum gevarieerd te blijven beleggen.

Daarmee raak ik ook het eerste punt, dat van de veronderstelde onkunde of desinteresse van pensioenspaarders. Een professionele PPI biedt zijn deelnemers een relevant aanbod van levens- of pensioenfase portefeuilles aan. Deze portefeuilles zijn voldoende gespreid, actief en/of passief belegd. De communicatie is helder, ook over de kosten. Geëngageerde deelnemers maken desgewenst zelf hun beleggingskeuzen.

Rendement

De meesten zullen in de praktijk opteren voor de zogenaamde default optie: een standaard beleggingsprofiel dat past bij hun levensfase en welke uiteindelijk conservatiever van samenstelling wordt. De uikomsten zijn onzeker, beleggingsrisico’s blijven. En dat moet ook, want zonder risico geen rendement.

Maar de beleggingssamenstelling van een dergelijke pensioenpot is ingegeven door toekomstige rendementsverwachtingen, niet door de (wankele) balanspositie of de (zachte) garanties van het pensioenfonds of de verzekeraar.

Bovendien is het je eigen pensioenpot. De beleggingen staan op jouw naam. Niemand die er nog in kan graaien.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp