D-day voor de ECB?

Zo lang regeringsleiders echter niet op één lijn zitten, lijkt er voor de ECB niet veel anders opzitten dan vliegende keep te spelen.

Door Martine Hafkamp | Fintessa Vermogensbeheer, in samenwerking met Belegger.nl

Een maand nadat de Europese Centrale Bank aankondigde wederom staatsobligaties te zullen opkopen en daags na het maandelijkse rentebesluit met de bijbehorende toelichting van Trichet, stapt Jürgen Stark, het Duitse lid van het uitvoerend bestuur van de centrale bank op.

Officieel wordt aangegeven dat hij om persoonlijke redenen de pijp aan Maarten geeft. Maar, algemeen wordt aangenomen dat de echte reden van zijn vertrek is gelegen in het controversiële opkoopprogramma.

Eerder dit jaar al trok Axel Weber, aftredend voorzitter van de Duitse Bundesbank, zich om soortgelijke redenen terug uit de uit de race om het presidentschap van de ECB. Volgens eigen zeggen werd hij hiertoe genoodzaakt, omdat hij door zijn visie en standpunten geen steun zou krijgen van een aantal regeringsleiders.

Zoals bekend heeft hij indertijd herhaaldelijk kritiek geuit op zowel de plannen van de ECB om staatspapier van een aantal Europese landen op te kopen als ook op de begrotingsdiscipline van een aantal Europese landen.

Eensgezindheid

Dat Jürgen Stark zich uit het zeshoofdige uitvoerende bestuur van de ECB terugtrekt, is een signaal dat er op bestuursniveau geen eensgezindheid bestaat wat betreft het te voeren beleid. Begin jaren negentig was Stark als Duits staatssecretaris van Financiën nauw betrokken bij de onderhandelingen over de voorwaarden van het Verdrag van Maastricht, de basis van de muntunie.

Natuurlijk weten we dat Duitsland zich in het verleden zelf ook niet altijd aan de daar geformuleerde doelstellingen heeft gehouden. Maar, men hanteert wel al geruime tijd een hardere lijn waar het overschrijdingen van de begroting betreft.

Nadat er eindelijk sprake leek van enig commitment van in het bijzonder Italië en Spanje om een reductie van de begrotingstekorten na te streven, maakte de ECB bekend dat er in het kader van het Securities Markets Programme, voor het eerst sinds maart, actief staatsobligaties zouden worden opgekocht.

Het feit dat de Italiaanse regering vervolgens weer een aantal plannen terugtrok, is koren op de molen van de tegenstanders van het opkoopprogramma.

Rol

Hoewel de ECB voor de korte termijn wel tijdelijk wil bijdragen aan ‘het garanderen van de prijsstabiliteit in de eurozone’, heeft de bank altijd benadrukt geen structurele rol te willen spelen in het oplossen van de eurocrisis. Die schone taak is en blijft weggelegd voor de regeringsleiders, hoewel de ECB achter de schermen ongetwijfeld probeert zich een (bij)sturende rol toe te eigenen.

Dat laatste is niet zo verwonderlijk, daar de ECB een steeds grotere belanghebbende partij wordt. In de eerste week na de aankondiging van dit inkoopprogramma werd er voor een recordbedrag van 22 miljard euro aan staatsobligaties uit de markt gehaald.

Deze poging om de rust enigszins te herstellen had wel effect, want in die week daalde de rente op Italiaanse en Spaanse staatsleningen met een resterende looptijd van tien jaar met een vol procentpunt van 6 naar 5 procent.

Tijdens de persconferentie na afloop van het meest recente rentebesluit van de ECB verdedigde Trichet, die overigens eind oktober na 8 jaar aftreedt, ongemeen fel het gevoerde beleid.

Daar werd gevraagd naar zijn reactie op de suggestie van een aantal Duitse politici dat de ECB, dankzij de stijgende hoeveelheid staatspapier van wankele Europese landen op de balans, de ‘bad bank’ van de Eurozone lijkt te worden.

Inflatie

Hij pareerde deze stelling door erop te wijzen dat de ECB er niet voor is het schuldenprobleem op te lossen en dat de centrale bank er juist in geslaagd is de inflatie al jaren laag te houden. Dat laatste is tenslotte de hoofdtaak van de ECB. Zo lang de Europese regeringsleiders echter (nog) niet op één lijn zitten, lijkt er voor de ECB helaas niet veel anders opzitten dan vliegende keep te spelen.

Het risico bestaat dat de door de ECB aangelegde noodverbanden het gevoel van urgentie bij de regeringsleiders naar de achtergrond doen verdwijnen. Wat dat betreft lijkt me het opstappen van Stark wat ongelukkig qua timing. In plaats van tegenwicht te blijven bieden, geeft hij het heft om bij te kunnen sturen uit handen.

Daadkracht blijft geboden en voorlopig is de ECB de enige instantie die daartoe in staat is. Hopelijk heeft zijn beoogde opvolger Asmussen genoeg in de melk te brokkelen.

Zo niet, dan zie ik de reactie van de markten met enige zorg tegemoet. Nu al leidde het vertrek van Stark immers tot een forse waardedaling van de euro en een scherpe daling van de koersen.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp.