Too big to fail. Banken die wel gered moeten worden, omdat ze anders het instorten van de rest van het systeem mogelijk zouden maken. Het werd te pas en te onpas uitgesproken om maar de noodzaak van de voorgestelde maatregelen aan te tonen.

Door Martine Hafkamp

Hoeveel geld hier precies in omging is nog steeds niet duidelijk. Om er toch voor te zorgen dat deze banken zichzelf zouden kunnen redden en het niet uit de portemonnee van de belastingbetaler moest komen werden de Basel akkoorden opgesteld.

Dit begon al in 1988 met het eerste Basel akkoord. Basel I werd vooral opgesteld om banken tegen het debiteurenrisico te beschermen. Dat banken dit zelf niet konden en probeerden uit te buiten was al gebleken na het bankroet van de Herstatt Bank in1974.

Door de globalisering namen banken steeds grotere risico’s zoals ook de Duitse Herstatt bank, die zwaar in vreemde valuta zat. Echte regels waren er toen nog niet. Herstatt Bank had zo de mogelijkheid kortstondige verliezen te verbergen.

Cadeauverkpakking

Banken kunnen geen kredieten of winsten uit de lucht grijpen. Maar in het verleden konden ze om de risico’s die ze hiervoor namen wel een mooie cadeauverpakking doen. Ook aan Basel II hing een raar luchtje, banken mochten namelijk zelf bepalen hoeveel risico een bepaalde investering of debiteur had en daarmee ook hoeveel liquiditeiten ze ervoor aan moesten houden.

Nu met Basel III duidelijkere definities en richtlijnen zijn gegeven voor kapitaal en liquiditeit en tevens meer analyses, evaluaties en planning worden vereist, zou het beter moeten gaan. Maar is een voorspelling mogelijk?

Aandeelhouderskapitaal en ingehouden winsten moeten minstens 50 procent van de kern van het bankvermogen vormen. Dit moet dan ook nog eens 8 procent en in slechte tijden 10,5 procent van het totale vermogen vormen. Het resulteert erin dat banken veel meer kapitaal aan moeten houden om aan de regels te kunnen voldoen.

Ook zijn regels strikter geworden met betrekking tot wat onder kapitaal valt. Complex verpakte schulden die op eigen vermogen lijken vallen hier dus niet meer onder.

Regels

Critici van het nieuwe Basel akkoord vrezen verlaagde competitie en minder innovatie, omdat de regels nogal wat verlangen van de financiële instituten. In het eerste standpunt kan ik me enigszins vinden: kleinere banken hebben veel minder middelen om alle regels uit te pluizen en ook de aankomende bankentax zal een scheiding maken tussen groot en klein grut. Maar wat is de laatste decennia eigenlijk nog echt innovatie geweest vanuit de bankenwereld?

Wat mij vooral verbaast is dat regulerende instellingen altijd pas middenin een crisis maatregelen treffen en dat nu pas bij monde van Barroso de roep om een bankenunie opgeld doet. Aan de banken wordt dan ook nog eens negen jaar gegeven om eraan te voldoen.

Waar het vooral toe leidt is nog meer inspectie door de autoriteiten die met het toezicht op de grensoverschrijdende bankactiviteiten nog steeds achter de feiten aanlopen. Eigenlijk zouden de aandeelhouders net zo veel verstand van de bankproducten moeten hebben, of anders volledige informatievoorziening moeten kunnen afdwingen, van de financiële instellingen waar ze hun geld in hebben gestoken.

Voor de systeembanken, die ‘too big to fail’ zijn, zouden alleen lange termijn beleggers met genoeg kennis eigenaar mogen worden. Dit zou in ieder geval het verantwoordelijkheidsgevoel groter (moeten) maken. Maar revolutionaire hervormingen hoeven we volgens mij niet zo snel te verwachten.

Goede indruk

Voor banken is het in ieder geval zaak zo snel mogelijk de nieuwe regels in te voeren, om zo een goede indruk aan de markt af te geven. Maar tevens het feit dat het Basel akkoord slechts richtlijnen zijn en elk continent in principe zijn eigen invulling geeft maakt het inconsistent. We behoren immers toch ook allemaal tot hetzelfde financiële systeem?

Over één ding is men wel duidelijk: banken zouden moeten gaan sparen en dit gaat ze heel wat kosten. Zo kent bijvoorbeeld Morgan Stanley een daling in de dividenduitkering van bijna 39 procent in de afgelopen drie jaar.

Andere Amerikaanse banken lijken de aandeelhouder belangrijker te vinden, zoals JP Morgan en Goldman Sachs, die zelfs de dividenden lieten groeien. In Nederland is de aandeelhouder er sowieso al niet beter op geworden.

De klant

Er zitten veel kosten aan het uitvoeren van deze opgelegde regels. Hoe veel geld dat gaat kosten is niet duidelijk. Wie dit uiteindelijk in de portemonnee gaat voelen wél. Precies. De klant.

In eerste instantie is het dus niet het systeem, niet de bank en op lange termijn ook niet de aandeelhouder die de rekening betaalt. Verwacht wordt dat door de verlaagde competitie banken beter in staat zullen zijn kosten door te berekenen, zo ook de kosten voor de invoering van Basel III en de bankentax.

Terwijl politici zeggen dat banken moeten boeten, betaalt uiteindelijk de klant de rekening van deze broodnodige hervormingen.

Martine Hafkamp is algemeen directeur van Fintessa Vermogensbeheer. Zij won in 2008 de Gouden Stier voor de beursvrouw van het jaar. Volg Martine ook op Twitter.com/Martinehafkamp.