Van wie is de crisis?

AMSTERDAM - De mens heeft behoefte aan een autoriteit die, nu het erom spant, zekerheid en uitkomst biedt. Maar waarom uitgerekend een econoom?

© NUzakelijk/Paul Verburgt

Door Paul Verburgt

Ik ben geen econoom, zei ik altijd, om aan te geven dat mijn mening over beurzen, banken en bedrijvigheid geen naam mocht hebben. Ik ben nog steeds geen econoom, maar ik begrijp inmiddels dat de mening van echte economen ook geen naam mag hebben. Althans, als die mening over de actualiteit gaat.

In de huidige crisis hebben de economen overtuigend aangetoond dat ze het ook niet weten. Geen schande, maar wel een feit. Natuurlijk, voor elke gebeurtenis is er wel een econoom te vinden die het goed ‘voorspeld’ heeft, maar dat zegt niks. Er zijn zo ontzagwekkend veel economen en ze dringen zo graag voor de microfoon dat het een statistische zekerheid is dat er altijd wel een raak schiet.

Logisch

Waarom denken we toch steeds dat economen weten wat er aan de hand is? De mens heeft behoefte aan een autoriteit die, nu het erom spant, zekerheid en uitkomst biedt. Maar waarom uitgerekend een econoom? Waarom niet een dominee of een geliefde premier? Geloven we soms dat economie een heel moeilijk, maar desalniettemin logisch systeem is en dat er mensen zijn die zo knap zijn dat ze begrijpen hoe het werkt?

Knap zijn economen zeker, maar is de economie een logisch systeem? Is de huidige crisis klaar als een klontje? Misschien wel als we over honderd jaar terugkijken, maar nu in elk geval niet. De boel gaat onvoorspelbaar op en neer. In een paar jaar tijd vielen we van een hoogconjunctuur in een bankencrisis die achtereenvolgens overging in een schuldencrisis, een landencrisis, een euro- en dollarcrisis. En er schijnt naast de beurs nog een reële economie te bestaan. Of is het andersom?

Animisme

Economen hebben het er maar moeilijk mee. Ze zitten er steeds massaal naast en spreken elkaar navenant tegen. Te optimistisch of te pessimistisch, te kort, te lang, te hoog, te laag, het maakt niet uit. Steeds moeten ze hun mening herzien en dat valt niet mee als je hebt doorgeleerd. Ze doen het daarom met heel kleine stapjes, alsof ze op spekgladde zolen van een steile berg af moeten.

Zodra de economische analyses niet meer voldoen (en dat blijkt steevast halverwege elk gesprek met een econoom), dan wordt de psychologische kaart gespeeld. ‘Tja, uiteindelijk is het natuurlijk ook een kwestie van psychologie. Hoe zullen de beurshandelaren op dit nieuws reageren? En wat zullen de aandeelhouders doen? Of de consumenten.’
Maar luister je goed, dan is het al snel geen psychologie meer, maar metafysica. Of animisme. Allerlei abstracties worden menselijke eigenschappen toegedicht. Zo schijnen er financiële markten te bestaan die al dan niet vertrouwen hebben in maatregelen van politici. Er zijn beurzen die opveren en zich herstellen.

Politici

Ach, ik wil niet vervelend doen. De economie is net als andere maatschappelijke processen zo veelvormig en aan zoveel impulsen onderhevig dat het setje wetmatigheden van de economische wetenschap per definitie een onvolkomen verklaring biedt, laat staan een voorspelling rechtvaardigt.

Tikje bescheidener mogen de dames en heren economen dus wel zijn. Tegelijkertijd mogen degenen die de economie kunnen beïnvloeden, de politici voorop, wel wat eensgezinder en sneller zijn. Het is allemaal vreselijk ingewikkeld en gevolgrijk wat ze moeten doen, maar het getut (Europa) en geruzie (USA) dat we nu voorgeschoteld krijgen, werkt in elk geval niet.

Als niet-econoom heb ik goed begrepen dat economie staat en valt bij vertrouwen. Ik wil het de politici geven. Moeten zij wel hun werk doen. Staatsschuld op orde brengen. Hervormen. Populisten negeren. Ophouden met tutten c.q. ruziemaken. Kortom, leiderschap tonen. En, please, verlos ons van de berichten dat de ministers van Financiën met elkaar gaan bellen. In het weekend zelfs!

Paul Verburgt was jarenlang directeur van organisaties in de publieke en private sector en werkt nu als adviseur vanuit zijn bedrijf Minimalmanagement. Hij schreef de boeken Bazenbargoens en Heel Herkenbaar. Volg hem ook op twitter: paulminimal.