Leiderschap en lijderschap

Goed leiderschap betekent vandaag de dag: geen grote visionairs, geen verpletterende ideologieën, maar no-nonsense en opgewekt.

© ANP

Door Rob Wagenaar

Momenteel zien we weer mooie staaltjes van leiderschap, in de politiek, in het bedrijfsleven. Mark Rutte, Feike Sybesma, Papandreou en Victor Muller laten ieder voor zich heldere voorbeelden zien.

Is leiderschap nu vooral context- en probleem-bepaald en dus zeer verschillend? Of ziet goed leiderschap er altijd toch een beetje hetzelfde uit? Ik vrees dat beiden waar is.

Goed leidinggeven ziet er anders uit in verschillende tijden. Zo kennen we “de beheerder” en de “crisismanager” twee geheel verschillende types, aangepast aan de situatie waarin de organisatie zich bevindt.

Verschillende soorten organisaties vereisen ook verschillend leiderschap: aan het leger “te velde” zul je niet kunnen leidinggeven zoals een advocaat dat doet aan zijn maatschap, om maar eens een extreem te noemen.

Democratie

Wellicht is leidinggeven ook aan een tijdsbeeld gebonden en daarmee cultuur- en tijd-bepaald. In de jaren zestig en zeventig was “democratisering” zodanig in de mode dat iedereen met iedereen aan tafel moest en liefst consensus als uitkomst had.

Een bijzondere soort leidinggeven vereiste dat! Cultuur – van landen en van organisaties - is zeker een belangrijke factor voor het soort leidinggeven. Wie internationaal bezig is weet hoe dat in Japan en in Denemarken verschilt.

En hoe multinationals dwars door deze verschillen heen toch een eigen bedrijfsstijl weten te realiseren. Vele organisaties kennen ups en downs, tijden van groei, maar ook crisissituaties waarin overleving op het spel staat. Vaak zie je bij kantelpunten het leiderschap wisselen.

Profiel

Men beseft zich dat er een andere wind moet waaien en dat daar een ander profiel leidinggevende bij hoort. Heel soms zie je leiders die het in alle omstandigheden goed doen.

Deze dagen is er veel aandacht voor de afscheidnemende Jan Aalberts, een voorbeeld van een goed ondernemer, maar ook van iemand die zijn leidinggevende kwaliteiten kende en daar zijn onderneming op inrichtte. En dus “stormbestendig”was.

Ronald Kasteel van Ordina heeft het in de lange groeifase goed gedaan, maar heeft -toen het minder liep met zijn bedrijf- uiteindelijk toch het veld moeten ruimen. Victor Muller, meer visionair en gewaagd ondernemer, heeft dit type leidinggeven niet tot een succes met zijn Saab kunnen maken, althans daar lijkt het op.

Pragmatisch

Is er iets te zeggen over het soort leiderschap dat het in deze tijd goed doet? Gezien het bovenstaande moet je dan natuurlijk wel generaliseren.

Maar toch: ik zou zeggen wij leven in tijden van no-nonsense, pragmatisch zijn, geen grote ideologieën, zeer kostenbewust zijn, bereid tot ingrepen en niettemin de mensen gemotiveerd houden.

Dus weinig ruimte voor grote visionairs, geen verpletterende ideologieën, zelfs niet op het nu populaire duurzaamheidvlak. Maar er is ook weinig emplooi voor de echte beheerderstypes, de op-de-tent-passers. Het zijn geen tijden voor softies en spirituele types.

Opgewekt

Energie leveren, “can do”, opgewekt en stressbestendig, dat is wat we nu verwachten van onze leiders. Mark Rutte dus. En Feike Sybesma van DSM. Maar die stopt ook nog een hoop visie en tegendraads leiderschap in zijn stijl.

En Papandreou ? Die is nog zo gek niet bezig. Gedurfd en moedig, want zijn eigen positie is “at stake”. Maar als hij het volk meekrijgt is hij spekkoper. Dan is het gemor verstomd.

Je moet kunnen en willen durven als leider. Het risico lopen te lijden. En dat is kenmerkend voor alle goede leiders!

Rob Wagenaar is organisatieadviseur E-mail: rob.wagenaar@wagenaarhoes.nl