De file, dat ben je zelf

De vakanties lopen ten einde en we staan weer stil in de spits. Toch begint het oplossen van die files vooral bij onszelf.

Door Walther Ploos van Amstel | Delaatstemeter.nl

Files zijn het gevolg van de keuzes die we zelf nemen. Waar we gaan wonen, waar we werken, hoe laat we opstaan en hoe laat we vervolgens de deur uitgaan om ons in het verkeer te begeven. Dat stelt onderzoeker Hans Van Lint van de TU Delft.

Ook ik zit regelmatig vroeg op de weg. Al om 7 uur rijd ik van Amsterdam richting Den Haag of Utrecht. Ineens sta ik dan, onverwacht, en op het eerste gezicht onverklaarbaar stil. Vier of vijf banen snelweg voor me.

En plotseling een zee aan rode remlichten op vooral de linkse banen van die snelweg waar de bumperklevende Audi en BMW-rijders vol in de rem moeten. Soms zelf te laat. Dan staan we een half uur stil door een ongeval: ‘de linkerrijstrook is afgesloten…’

Rijstrook

Die files ontstaan vooral op een drukke snelwegen, waar automobilisten om onduidelijke redenen veranderen in snelheid of van rijstrook. De andere automobilisten moeten hierop reageren, waardoor er een schokgolfeffect optreedt. De capaciteit van die snelweg valt ineens weg, juist op het moment dat we die capaciteit nodig hebben, omdat we massaal stil gaan staan.

TU Delft hoogleraar Verkeerskunde Hoogendoorn bepleit betere benutting van de wegen: Tot een bepaald niveau organiseren mensen zichzelf. Automobilisten verspreiden zich netjes en efficiënt over verschillende rijstroken.

Drukker

Zodra het drukker wordt, gedraagt verkeer zich echter steeds minder efficiënt. Er hoeft maar één automobilist abrupt te remmen omdat hij schrikt of is afgeleid, en er ontstaat een korte file waarin de dichtheid zeer hoog is en de snelheid zeer laag.

Terwijl de automobilisten in die file naar een paar minuten stilstaan, verplaatst de filegolf zich tot soms wel een uur lang verder naar achteren. De capaciteit van de snelweg vermindert daarmee met zo’n 30 procent. Het zelforganiserend vermogen van het verkeer is vanaf dat moment niet meer voldoende en ingrijpen wordt noodzakelijk”.

Verkeersmanagement

Bij Amsterdam, Eindhoven en Den Bosch worden nu verkeersstromen op de snelwegen gescheiden. Lokaal verkeer gebruikt een andere baan dan doorgaand verkeer. Ook het informeren van automobilisten en wijzen op alternatieve routes breng meer ruimte op de weg. De wegbeheerder wordt steeds meer verkeersmanager.

In het verkeer anticiperen automobilisten alleen op hun directe voorligger. Door slimme ICT in de auto krijgen automobilisten, of de auto zelf, de mogelijkheid om het rijgedrag aan te passen aan meerdere voorliggers, zodat beter kan worden geanticipeerd.

Dat is goed voor de verkeersstroom, en 'harmonicaeffecten' komen minder voor, waardoor de wegcapaciteit, de milieubelasting en de veiligheid verbeteren.

Gedrag

Enkele weken geleden was de presentatie van ‘De file, dat ben je zelf’. Een leuk, en leerzaam, boek waarin de wetenschappelijke kennis over verkeer werd gepresenteerd. Dat is nog eens wat anders dan de gebruikelijke borrelpraat over te late ritsers, zondagsrijders, zwalkende mobiele bellers en linkerbaanklevers.

Volgens de auteurs ligt de oplossing van de files vooral in een ander gedrag van reizigers; hoe laat ze vertrekken en hun keuze voor de auto of alternatief vervoer.

De auteurs geven drie simpele, maar o zo herkenbare, tips voor het voorkomen van dagelijkse files:

Tip 1: Kijk voor je

Tip 2: Gas los!

Tip 3: Trek snel op...

Walther Ploos van Amstel is docent logistiek aan de Hogeschool van Amsterdam en supply chain expert bij TNO Mobiliteit en Logistiek. Volg Walther ook op Twitter