De Sluipende Revolutie: burgers gaan het zelf doen

Steeds meer mensen en bedrijven zien groene groeikansen en gaan zichzelf organiseren, buiten de overheid om. Zo ontstaat een duurzame kentering.

Door Jan Rotmans

Nederland is bezig zijn eigen fossiele energie lock-in te creëren. Nieuwe kolencentrales, gascentrales, gasrotonde, CO2-hub en CCS (ondergrondse CO2-opslag) zorgen ervoor dat Nederland binnen 10 jaar een overschot aan vuile energie krijgt, naar schatting 120 procent.

Hiervan gaat meer dan een derde naar het buitenland en van het restant voor Nederland gaat circa 70 procent naar industrie, landbouw en verkeer en circa 30 procent naar huishoudens. Slechts 4 procent van deze energie wordt duurzaam opgewekt en daarmee is Nederland één van de slechtste jongetjes in de Europese klas. 

Dit fossiele harnas ergert steeds meer mensen in Nederland. Terwijl duurzame energie wereldwijd doorbreekt en wind- en zonne-energie feitelijk nu al kunnen concurreren met fossiele energie, komt dit in Nederland nauwelijks van de grond.

Wurggreep

Belangrijkste oorzaak hiervan is de wurggreep van het gas- en olieregime, een machtig en wijdvertakt netwerk van grote energiebedrijven, ministeries, kennisinstellingen en adviseurs, die de fossiele energiebelangen beschermen en verdedigen. Alleen al het feit dat Nederland jaarlijks meer dan 10 miljard aan aardgasopbrengsten verdient heeft daar alles mee te maken.

Dit fossiele voordeel wordt echter steeds meer een nadeel. Juist ook economisch is de fossiele lock-in onverstandig: recent hebben economen berekend dat elke euro die in een kolencentrale wordt geïnvesteerd twee euro schade oplevert.

Tombola

Ook het kabinet laat een gouden kans liggen om de economie sneller te verduurzamen. De ‘Green Deal’ die gisteren werd gepresenteerd is niet meer dan een tombola van projecten op een veel te klein schaalniveau. De ambitie en urgentie om grootschalig te verduurzamen ontbreekt in Den Haag.

Steeds meer mensen zien die groene groeikansen wel en gaan zichzelf daarom organiseren, buiten de overheid om. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot een explosie aan lokale initiatieven om zelf duurzame energie op te wekken. Zo’n 400 initiatieven telt Nederland inmiddels voor lokale energiebedrijven, veelal in coöperatievorm.

Texel

Burgers, gemeenten, provincies, woningcorporaties, adviseurs, verenigen zich om zelf duurzaam energie op te gaan wekken. Meest bekende en sprekende voorbeeld is TexelEnergie, onder de bezielende leiding van Brendan de Graaf. Deze honderden lokale, duurzame energie initiatieven vormen een steeds krachtiger wordende onderstroom.

Deze onderstroom is geworteld in een mondiaal fenomeen, glocalisering: een wereldwijde hang naar lokale worteling. Burgers gaan zich organiseren in gemeenschappen rondom energie, voedsel en zorg en proberen op duurzame wijze te gaan leven.

Deze mensen streven een zekere autonomie na en nemen het heft in eigen hand, ook uit onvrede jegens grote bedrijven en mondiale trends.

Kentering

Ze willen zeker weten dat hun energie duurzaam is, hun voedsel gezond is en hun zorg mensgericht is. In Nederland is een potentiële doelgroep van circa 2.5 miljoen mensen die duurzaam wil leven. Als deze mensen zich op grote schaal zelf gaan organiseren ontstaat een duurzame kentering. Deze sluipende revolutie voltrekt zich schijnbaar geruisloos maar onmiskenbaar.

Voor het eerst in de afgelopen decennia ligt de sleutel van de verduurzaming bij de burger. De technologie, kennis en zelforganiserend vermogen zijn er om het heft in eigen handen te nemen. Actie-organisatie Urgenda is daarom een ‘overspringactie’ begonnen.

Iedereen die wil kan kiezen voor een duurzame levensstijl en overspringen naar een duurzame energieleverancier, een duurzame bank of een duurzaam kledingbedrijf. Duurzaam leven was nog nooit zo eenvoudig: doe mee en spring over! 

Jan Rotmans is hoogleraar op het gebied van duurzaamheid en transities en internationale autoriteit op dit gebied. Hij is friskijker, dwarsdenker, kantelaar en zeer actief twitteraar: Twitter.com/janrotmans.