Onbevangen Onderkoning

De doorgeslagen professionalisering verdringt de wijze en onafhankelijke denkers in ons land. Vertrouwen is goed, controle is beter?

© ANP

Rob Wagenaar

Gisteren nam de onderkoning van Nederland afscheid. Herman Tjeenk Willink bereikte de pensioengerechtigde leeftijd en heeft zijn onderkoningkroon aan de wilgen gehangen. Ik heb de man altijd gevolgd en in een grijs verleden ook nog wat met hem mogen doen.

Voor mij gaan wij een onbevangen intellectueel verliezen, iemand die op heel hoog niveau zei wat er gezegd moest worden, met een vrijheid en een onafhankelijkheid die zijn woorden geloofwaardig maakten en impact gaven.

Een prijs betalen

Soms betalen we met zijn allen een hoge prijs voor een liberalisering die - goed bedoeld - toch helemaal verkeerd uitpakt. Soms worden wij met onze neiging niemand meer te vertrouwen gedrukt in het tegendeel van wat wij uiteindelijk willen bereiken, namelijk een opstapeling van controleurs en toezichthouders die allen een deelbelang nastreven.

Soms voeren wij prachtige democratische beginselen en polderen zo ver door dat de stem van echte wijze lieden niet doorklinkt en verdwijnt in het mediocre lawaai van de massa.

Oordeel

Ik doel op het verdwijnen van wijze, echt onafhankelijke, personen; van mensen die in hun leven zoveel hebben opgepikt dat zij onbevangen kunnen oordelen en raad geven; van mensen die een positie hebben bereikt die hen mentaal en anderszins onafhankelijk maakt, zodat zij alleen oog hebben voor de situatie die zich voordoet.

En helaas, de vertrouwde notaris is met het wegvallen van de vaste tarieven ook commercieel geworden en gedwongen een business te creëren; weg is de vertrouwde raadheer. En de accountant is zo ingebed in regels om niet aangepakt te worden als er iets mis zou gaan, dat een onbevangen, helder oordeel eigenlijk niet gevraagd en gegeven kan worden.

En als je naar raden van commissarissen kijkt en andere toezichthouders, dan is de “professionalisering” daar zozeer doorgeslagen, dat de brede, wijze onafhankelijke commissaris verdwijnt en wordt ingewisseld voor vakspecialisten, vaak complete doublures van wat er ook al in de organisatie aanwezig is!

Belangen

En zo zitten we met zijn allen in een maatschappij waarbij vrijwel iedereen vanuit een belang bezig is, met een rugzakje op adviseert. “Denk erom, wel onze partijbelangen behartigen”.

“Zorg je er wel voor dat je er een vervolgopdracht uit sleept?” “Beter het duurdere medicijn voorschrijven, zelfde werking maar wel meer marge”. Dan is het ook niet meer zo raar dat niemand meer iemand vertrouwt. En wij allen steeds verder afglijden naar “vertrouwen is goed, controle is beter”.

Misser

Ik beschouw deze ontwikkeling als een absolute misser van onze maatschappij. Het bijkans ontkennen van de rol van de vertrouwensman, het niet meer positioneren van iemand met deze capaciteiten op een adequate plaats, het is het laten lopen van essentiële toegevoegde waarde.

Waarom zien ze dat in Japan en andere oosterse landen anders? Is dan de figuur van een pater familias in een goede familieonderneming een anachronisme?

En zo kijk ik naar Tjeenk Willink. In zijn soort een hele goeie. En ik zou meer van dit soort functies in dit land willen zien, bezet door onkreukbare vrouwen en mannen die respect afdwingen door hun optreden en hun wijze van communiceren. Onbevangen en wijs!
Ach, laat de oude man maar even zeuren….

Rob Wagenaar is organisatieadviseur rob.wagenaar@wagenaarhoes.nl