MVO is niet Duurzaam: deel II

Stel dat alle bedrijven ter wereld aan MVO zouden doen, zou de wereld dan duurzamer zijn? Niet noodzakelijkerwijs en daar zit nu juist het probleem.

Door Jan Rotmans

De uitgangspunten van MVO moeten worden herzien: het heeft een tijd redelijk gefunctioneerd, maar de wereld is veranderd en de ecologische urgentie is toegenomen.

De schaarste van grondstoffen, de instabiele fossiele energiemarkt en de aankomende gevolgen van klimaatverandering dwingen bedrijven om hun strategie aan te passen. Nieuwe uitgangspunten voor MVO zouden moeten worden ontleend aan een nieuwe, duurzame economie.

Schone energie

Wat is een duurzame economie? De kern van een duurzame economie is het schoon en veilig produceren en consumeren van goederen, materialen en energie. ‘Schoon’ betekent dat we geen gebruik maken van fossiele energie (olie, kolen en gas), maar alleen van schone energie: energie van de zon, wind, aardwarmte en biomassa (tweede generatie).

Een duurzame economie is circulair, wat betekent dat afval de grondstof vormt voor nieuwe producten en elk onderdeel van elk product opnieuw bruikbaar is of biologisch afbreekbaar. Kringlopen worden dan kleiner en zoveel mogelijk gesloten: dit geldt voor afval, energie, water, materialen en voedsel.

En een duurzame economie is ook ‘biobased’, dat wil zeggen dat niet koolstof de primaire grondstof is maar biomassa: biomaterialen maken door middel van bioraffinage van planten, hout, algen en afval.

Lange termijn visie

Deze uitgangspunten voor een duurzame economie impliceren een radicale ommezwaai voor bedrijven: produceren, verwerken en distribueren worden op een fundamenteel andere lijst geschoeid. Dat vraagt om een transitie binnen een bedrijf: een zoektocht naar een andere cultuur, structuur en werkwijze.

Denken, handelen en organiseren binnen een bedrijf worden dan wezenlijk anders. Dit is een lange termijn veranderingsproces, waarbij via een organisch ontwikkeltraject innovatieruimte voor duurzame experimenten wordt gekoppeld aan een lange termijn visie.

Nieuwe verdienmodellen

Het van meet af aan creëren van maatschappelijke waarden staat hierbij voorop. Positieve waarden die een bedrijf genereert zullen dan moeten worden gewaardeerd en berekend.

Schone producten en diensten, maar ook schone energie, schoon water en schone lucht dienen evenwaardig te worden meegenomen in de nieuwe verdienmodellen. Indien mogelijk kunnen zijn in geld worden uitgedrukt. Dit vormt de basis van de zogenaamde ‘groene groei’.

Koplopers

De koplopers onder de bedrijven hebben dit reeds door en proberen al te werken volgens de uitgangspunten van een duurzame economie. Zo gaat een aantal Nederlandse multinationals gezamenlijk nieuwe business modellen ontwikkelen die gebaseerd zijn op duurzame groei.

Bij gebleken succes zal het peloton deze duurzame uitgangspunten overnemen en zo zal de MVO-wereld er over tien jaar wezenlijk anders uitzien dan nu. Want zo werken transities.

Jan Rotmans is hoogleraar op het gebied van duurzaamheid en transities en internationale autoriteit op dit gebied. Hij is friskijker, dwarsdenker, kantelaar en zeer actief twitteraar: Twitter.com/janrotmans