Nederlandse (kennis)economie in gevaar

De ontwikkeling van Nederland als kennisland staat hoog op de agenda van de politiek en het bedrijfsleven.

Door Kian Liem | Het Haags Effektenkantoor

Het is het streven om Nederland verder op te stuwen in de ranglijsten van meest innovatieve landen om daarmee onze economische groei en ons welzijn veilig te stellen. Het sluiten van de onderzoeks- en ontwikkelingsafdelingen van Organon in Oss komt dan ook aan als een mokerslag.

Hoogwaardige banen verdwijnen

Organon werd in 2007 door chemiebedrijf Akzo voor 11 miljard euro verkocht aan Schering-Plough dat vorig jaar op haar beurt weer fuseerde met Merck. Zoals nagenoeg altijd het geval is met overnames, werd ook hier gekeken naar mogelijke synergie-effecten met als gevolg dat het personeelsbestand met 15 procent zou moeten krimpen.

Vorige week werd bekend dat Organon door deze saneringsronde hard wordt getroffen; 2175 banen verdwijnen waaronder duizend hoogwaardige onderzoeksbanen. Deze worden verplaatst naar de Verenigde Staten.

Ook bij de overname van ABN Amro door het bankentrio gingen talloze hoogwaardige banen verloren. Voorts kozen veel medewerkers vanwege de aanhoudende onzekerheid zelf het hazenpad. Bankiers stapten over naar buitenlandse banken als Deutsche Bank en JP Morgan, kennis, cliënten en welvaart meenemend naar het buitenland.

Globalisering oorzaak banenverlies

Globalisering kan worden aangewezen als één van de belangrijkste oorzaken van het verlies van hoogwaardige banen. Economische belangen wegen steeds zwaarder en sociale en politieke overwegingen verdwijnen naar de achtergrond. Winstmaximalisatie en kostenminimalisatie worden steeds belangrijker geacht.

Wereldwijd opererende ondernemingen hebben de keus arbeid te verplaatsen naar landen waar de arbeidskosten het laagst zijn. Niet alleen laaggeschoolde banen maar ook arbeidsplaatsen waarbij geavanceerde technologie een rol speelt, gaan in veel Westerse landen verloren.

India is al jaren een populaire bestemming voor “offshore outsourcing”: het opleidingsniveau van Indiërs is goed, zij zijn de Engelse taal machtig en de salarissen liggen fors lager dan in Westerse landen. Ook China wordt in dit verband steeds belangrijker. In India en China studeren jaarlijks veel meer ingenieurs af dan in Amerika.

Kennis gaat verloren

De kans dat deze trend doorzet is groot en dat is slecht nieuws voor Nederland. Ons land speelt een belangrijke rol in de internationale wereldhandel en kent relatief veel multinationals die er niet voor zullen schromen het paardenmiddel van offshore outsourcing in te zetten.

Op korte termijn gaat veel kennis verloren maar ook op langere termijn heeft deze trend negatieve gevolgen want jonge getalenteerde wetenschappers en onderzoekers zullen hun kansen in het buitenland gaan zoeken waardoor kennis permanent verloren gaat.

Forse investeringen vereist

Met de hete adem van een leger aan talentvolle, hooggeschoolde en gretige werknemers in landen als India en China in de nek, ligt een eenvoudige oplossing niet voor de hand.

Nederland dient fors te investeren in wetenschap, onderzoek en onderwijs en dient haar leidende posities in een aantal technologiegebieden als de agro-industrie, het watermanagement en de milieu- en energie-industrie te koesteren.

Tegelijkertijd zal de overheid het vestigingsklimaat voor hoogwaardige internationale ondernemingen moeten verbeteren zodat talent binnen onze landsgrenzen blijft.

Geen woorden maar daden

Helaas moet de conclusie worden getrokken dat de politiek haar kenniseconomie-beleid vooral belijdt met woorden en niet met daden. De doelstelling van het in 2000 geformuleerde Lissabon Akkoord – de EU zou in 2010 de meest concurrerende en dynamische kenniseconomie van de wereld zijn – is een wassen neus gebleken.

De norm om 3 procent van het bruto binnenlands product te investeren in onderzoek en ontwikkeling is niet gehaald door Nederland. Het percentage onderzoekers van de beroepsbevolking is het laagste van alle OESO-landen.

Wij mogen hopen dat de mokerslag die Organon treft een wake up call is voor de politiek om woorden in daden om te zetten.

Kian Liem is partner bij Het Haags Effektenkantoor