Exploderende schuldenlast

Als gevolg van stimuleringsmaatregelen schieten overheidstekorten wereldwijd omhoog. Gaat dit tot grote problemen leiden?

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Om een extreme recessie tegen te gaan als gevolg van de kredietcrisis zijn talloze overheden, overgegaan tot stimuleringsmaatregelen. Deze maatregelen, variërend van kapitaalinjecties in zwakke financiële instellingen tot belastingverlagingen, kosten veel geld. En dat in een tijd waarin de belastinginkomsten juist afnemen.

Bij een dalende economische activiteit vallen de loonbelasting, omzetbelasting en vennootschapbelasting terug en krijgt de overheid ook minder inkomsten uit belastingen die gerelateerd zijn aan de prijs en het volume van onroerend goed. Als gevolg van een mismatch in de timing van uitgaven en inkomsten, groeit het overheidstekort explosief.

Californië
In bijvoorbeeld Ierland en de belangrijke Amerikaanse staat Californië heeft dat inmiddels tot gevolg dat er drastisch moet worden bezuinigd. Zo sterk zelfs dat in deze moeilijke tijden de overheid, die probeert de werkloosheid te bestrijden, tegelijkertijd ambtenaren gedwongen moet ontslaan.

Steeds meer stemmen gaan op om een halt toe te roepen aan de exploderende schuldenlast. De voorzitter van de Amerikaanse tweede kamer, Nancy Pelosi, heeft recent aangekondigd dat zij de Democratische Partij wil bewegen tot het stopzetten van nieuwe stimuleringsmaatregelen van de huidige Democratische president Barack Obama.

Ook in Duitsland is de weerstand tegen de (te) gulle overheidsbesteding groeiende. De regering van Angela Merkel heeft zelfs een wet aangenomen die de overheid dwingt om de tekorten op de begroting binnen strakke grenzen (niet meer dan 0,35 procent van het nationaal inkomen) te houden. Vaak blijken dit soort maatregelen in de praktijk onvoldoende effect te sorteren.

Prullenbak
In 1985 werd in de V.S. de Gramm-Rudman-Hollings wetgeving aangenomen die volgens een strak spoorboekje de enorme schuldenberg van Amerika moest verminderen. Na een paar jaar verdween het spoorboekje met een sierlijke boog in de prullenbak.

Ooit was de hoop gevestigd op de financiële markten (!). Obligatiehandelaren zouden er voor passen om schuldpapier te kopen van overheden die de begroting uit de hand dreigden te laten lopen. Al voor de kredietcrisis bleek deze hoop wat naïef: ook obligatiehandelaren nemen, achteraf tegen beter weten in, onverantwoorde risico's.

Voorlopig lijkt de hoop gevestigd op het scenario waarin de stimuleringsmaatregelen vrij snel de economische groei aanwakkeren zodat de belastinginkomsten weer aantrekken en de overheid kan stoppen met het pompen van geld in de economie. Nu maar hopen dat de ongelukkige timing van de afgelopen jaren meer dan gecompenseerd gaat worden door de gelukkige samenloop van omstandigheden als het scenario zich in omgekeerde richting ontrolt.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor