Hogere belastingen

De overheidstekorten zijn sterk opgelopen. Hoe zullen de gaten in de begroting worden gedicht?

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Door de steunmaatregelen die de autoriteiten van vrijwel alle geïndustrialiseerde landen hebben genomen, zullen de tekorten op de begroting sterk oplopen. Verwacht wordt dat de tekorten in veel landen een na-oorlogs hoogtepunt zullen bereiken in het komende jaar.

Overheden staan onder toenemende druk om een plan te presenteren waarin beschreven is hoe en in welk tempo zij het huishoudboekje weer op orde zullen krijgen. In Nederland zal een tekort van 35 tot 45 miljard euro weggewerkt dienen te worden.

Er zijn voor de ambtenaren die gevraagd is om een geloofwaardig saneringsplan op te stellen voor de overheidsfinanciën geen heilige huisjes. De hypotheekaftrek, sociale voorzieningen en de leeftijd waarop we kunnen genieten van ons pensioen staan ter discussie.

Sneeuwbaleffect
Een groot probleem van een chronisch tekort op de overheidsbegroting is het sneeuwbaleffect. De rentebetalingen die de overheid moet doen op haar schulden lopen op doordat de kapitaalmarkt een steeds hogere rente vraagt als deze verwacht dat de schuld niet zal stabiliseren. Bovendien groeit de schuld omdat de verschuldigde rente ook het tekort doet oplopen. Het is daarom van groot belang dat de overheid op afzienbare termijn met een geloofwaardig plan komt voor het gezondmaken van de financiën.

Gezien de omvang van het tekort is het onwaarschijnlijk dat alleen bezuinigingen de sceptici zullen overtuigen. Er is simpelweg onvoldoende ruimte om zoveel bezuinigingen verantwoord door te voeren. Belastingverhoging is daarmee onvermijdelijk. De recente ervaring (vooral in de V.S. en het V.K.) heeft geleerd dat de overheid teveel geleund heeft op inkomsten uit loonbelasting en heffingen op (transacties in) onroerend goed.

Gekortwiekt
Als de werkloosheid oploopt en veelverdieners uit bijvoorbeeld de financiële sectors gekortwiekt worden, vallen de inkomsten van de overheid terug. Hetzelfde geldt voor belastingen die gerelateerd zijn aan een sector die ook in een crisis is: vastgoed.

Ook vennootschapsbelasting loopt terug, niet in de laatste plaats omdat overheden van diverse landen de tarieven verlagen om zo bedrijven te lokken om zich in het desbetreffende land te laten vestigen.

Wat blijft een betrouwbare bron van inkomsten voor de overheid: belasting op consumptie (bijvoorbeeld BTW maar ook milieu heffingen in allerlei soorten en maten). Daarnaast zijn heffingen van lokale overheden favoriet. Moeilijk om te vermijden en niet hoog genoeg om burgers het Malieveld op te jagen.

Van banken- naar overheidscrisis
Het risico bestaat dat belastingverhogingen de stimuleringsmaatregelen voor een deel teniet doen. Vooral als blijkt dat de plannen "te snel, te veel" verwachtingen bij burgers rond lastingverzwaringen veroorzaakt hebben.

Een alternatief om het sneeuwbaleffect te voorkomen kan een onafhankelijk fiscaal toezichthouder zijn. Landen als Zweden en Chili kennen dit soort organen die politici monitoren voor wat betreft hun begrotingsvoorstellen. Deze worden getoetst aan een aantal vooraf vastgestelde criteria zoals de financierbaarheid op de (middellange) termijn. Zij hebben het recht om plannen van zittende kabinetten af te keuren.

De tijd dringt om op internationale schaal werk te maken van fiscale discipline. Anders verplaatst de bankencrisis zich naar een overheidscrisis. De oplopende goudprijs zou wel eens een voorbode kunnen zijn voor het tanende vertrouwen in de overheid en haar belangrijkste instrument: papiergeld.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor