Doen banken hun werk wel?

Is de veelgehoorde kritiek dat banken onvoldoende krediet verlenen terecht?

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Het volume van kredietverlening is sinds de zomer van 2007 sterk afgenomen. Vaak wordt de beschuldigende vinger uitgestoken naar de banken. Banken zouden toch bereid moeten zijn om veel meer uit te lenen, zeker omdat er miljarden aan belastinggeld in gepompt is.

Uit een analyse van het Amerikaanse adviesbureau Oliver Wyman blijkt echter dat de contractie van het volume van bankleningen in deze crisis vergelijkbaar is met voorgaande recessies. De beschuldiging dat banken hun kerntaak -het verstrekken van krediet- verzaken, is onterecht.

Schaduwbankieren
De oorzaak voor de sterke contractie van het totale kredietvolume moet echter niet bij de banken gezocht worden maar veel meer bij zogeheten non-banks. Dit zijn instellingen die -buiten de greep van de toezichthouders om- in het recente verleden een enorme positieve impuls aan het uitstaande kredietvolume hebben verstrekt. Voorbeelden zijn hedgefondsen, zakenbanken en geldmarktfondsen.

De techniek die zij massaal toepasten was securitisatie: het doorverkopen van leningen in verschillende pakketten (zogeheten tranches) als CDO (collateralized debt obligations) op de kapitaalmarkt.

De markt voor gesecuritiseerde leningen is ingestort toen duidelijk werd dat hypotheeknemers in de Verenigde Staten steeds vaker niet aan hun betalingsverplichten voldeden. Nu de inkomsten op het onderpand terugvielen, kon de rente op de gesecuritiseerde leningen ook niet betaald worden.

Reanimatie
De markt voor gesecuritiseerde leningen is vrijwel volledig opgedroogd. Er zijn veel minder emissies en er wordt maar mondjesmaat gehandeld. In de afgelopen maanden lijkt het tij te keren. Steeds vaker komt er handel tot stand en dat tegen oplopende prijzen. Maar de markt is nog altijd maar een fractie van de omvang die zij had voordat de kredietcrisis losbarstte. Voor een duurzaam herstel van het bankensysteem (en het herstel van de kredietverlening) is het van groot belang dat de markt gereanimeerd wordt.

Er zijn meerdere obstakels die een opleving in de weg staan. Allereerst zijn veel van de kopers van gesecuritiseerde leningen van weleer kopschuw geworden omdat zij behoorlijke kleerscheuren hebben opgelopen met hun beleggingsportefeuille.

Verder hebben de instanties die een oordeel afgeven over de kredietwaardigheid van de gesecuritiseerde leningen (credit rating agencies) veel van hun geloofwaardigheid bij beleggers verloren. Vaak blijkt dat de agencies een te optimistische beoordeling hebben afgegeven. Dit heeft tot gevolg dat beleggers zeer terughoudend zullen blijven om gesecuritieerde leningen in de portefeuille op te nemen. Als zij namelijk niet kunnen vertrouwen op de credit rating, moeten zij zelf de specialistische kennis in huis halen om de kredietwaardigheid van de bijzonder complexe leningen te beoordelen.

Overheid
De overheid zou (een deel van) de rol van de credit rating agencies kunnen overnemen. Overheden hebben alle belang bij een gezonde bankensector waar het kredietvolume een herstel laat zien. Zij hebben per slot van rekening al veel geld in het financiële systeem geïnvesteerd. Het afgeven van kredietgaranties op gesecuritiseerde leningen (iets wat overigens in de V.S. sinds jaar en dag gebeurt) kan een belangrijke katalysator zijn voor een toename van het kredietvolume.

Fred Huibers is partner bij Het Haags Effektenkantoor