Overbetaalde bankiers

In vergelijking met andere sectoren zijn de beloningen bij banken hoog. Hoe komt dat en is dat terecht?

© HEK

Door Fred Huibers | Het Haags Effektenkantoor

Velen vinden dat bankiers moeten inleveren. In Europa en Amerika zijn er plannen om de bankiers aan te pakken. Een opmerkelijke ontwikkeling. Ingrijpen door de overheid in de beloning die toegekend wordt in een specifieke bedrijfstak zie je zelden.

In het geval van de banken worden diverse redenen aangevoerd voor het nemen van deze maatregelen. Allereerst wordt banken het ontstaan van de kredietcrisis aangerekend. Vooral de stimulans voor het nemen van risico's door middel van bonussen zou daar een rol in gespeeld hebben.

Ten tweede hebben overheden belastinggeld in de banken gepompt om deze voor instorting te behoeden. Terugbetalen is het devies en hoge beloningen voor bankiers vallen hiermee niet te rijmen.

Excessief

De ondertoon in de discussie rond het ingrijpen in de beloningen is dat deze excessief is en gecorrigeerd dient te worden. Normaal gesproken komt de overheid niet tussenbeide als werkgevers en werknemers onderhandelen over beloningen.

De overheid kan dat in de meeste landen wel als zij van mening is dat de omstandigheden haar daartoe dwingt. Het is een zwaar middel dat zelden wordt ingezet. De laatste keer dat de overheid een loonmaatregel instelde was in de jaren zeventig.

Omvang=macht

De omslag in de beloning van bankiers is gekomen in het begin van de jaren tachtig. Voor die tijd werd de sector was de sector weinig dynamisch, inclusief de salarissen.

Diverse ontwikkelingen hebben de winstgevendheid van banken sinds de start van jaren tachtig in de kaart gespeeld. Na een lange winterslaap, kwam de beurshandel tot leven en het emissieklimaat is aanzienlijk verbeterd. Mede door het krachtig optreden van centrale bankiers werd afgerekend met een lange periode van stagflatie.

Ook de valutahandel is door de afschaffing van vaste wisselkoersen steeds levendiger geworden. Doorbraken in manieren om afgeleide instrumenten te waarderen, gaven een sterke stimulans aan het volume van derivaten dat banken verhandelden.

Complex

Banken bedachten steeds complexer wordende instrumenten. Omdat deze door hun klanten vaak moeilijk te doorgronden zijn, konden de banken die actief waren in de financiële markten, relatief veel remuneratie incasseren.

Sinds de jaren tachtig zijn banken dan ook een steeds groter deel van hun opbrengsten gaan halen uit financiële markten. Omdat deze activiteiten profijtelijker zijn als de bank een dominante positie inneemt, zijn banken op overnamepad gegaan om de gewenste schaalgrootte snel te bereiken. Uit deze tijd stamt de vorming van giganten als Citigroup en JPMorgan Chase.

Andrew Haldane, directeur bij de Bank of England heeft sterke aanwijzingen dat banken schaalnadelen in plaats van schaalvoordelen hebben als ze te groot worden. Veel banken zijn in zijn optiek veel te groot.

Winstgevendheid

Blijkbaar zijn er andere motieven dan puur de optimale kostenstructuur voor de hang naar omvang. De cijfers lijken dit te staven; naarmate de concentratie in de banksector toeneemt, stijgt de winstgevendheid (rendement op eigen vermogen). Groot betekent marktdominantie en pricing power ten opzichte van klanten.

Overheden hebben op dit moment de neiging om direct in te grijpen in de beloning die bankiers krijgen. Voorbeelden zijn de specifieke bonusbelasting of zelfs een aanwijzing hoeveel bankdirecteuren mogen verdienen.

Opsplitsen

Veel effectiever zouden maatregelen zijn om niet de symptomen maar de oorzaak van de excessieve beloningen aan te pakken. Splits banken op zodat zij de macht kwijtraken om excessief hoge remuneratie af te dwingen.

Wat dat betreft was Neelie Kroes op de juiste weg toen zij diverse Europese banken dwong om zich op te splitsen. Het zou de Amerikaanse overheid sieren als zij soortgelijke maatregelen zou nemen.

Fred Huibers is partner hij Het Haags Effektenkantoor