'Geld heeft concurrentie nodig'

AMSTERDAM - Hebben de door de kredietcrisis lamgeslagen westerse economieën baat bij alternatieve vormen van geld? Monetair specialist Bernard Lietaer denkt van wel. "De invoering van de euro was maar de helft van het project."

De Vlaming Lietaer, hoogleraar economie en grondlegger van het systeem dat in de jaren '80 van de vorige eeuw verschillende Europese munten liet opgaan in de euro, is als schrijver van 'Het geld van de toekomst' niet verbaasd over het uitbreken van de kredietcrisis.

De huidige crisis was een van de doemscenario's die de Belg in dat boek beschreef. Daarbij rakelde hij nog meer slecht nieuws op dat de wereld tegelijkertijd overspoelt: vergrijzing, klimaatproblemen en structureel toenemende werkloosheid.

Bernanke
Nu deflatie op de loer ligt en de rente in sommige landen al bijna op nul ligt, ontstaat het risico dat traditionele monetaire ingrepen uitgeput raken. "Ik zou ook niet graag in Bernankes [voorzitter van de FED, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, red.] schoenen willen staan", zegt de voormalig medewerker van de Belgische centrale bank.

Lietaer weet als voormalig directeur van het in de jaren '90 zeer succesvolle geldfonds Gaia Hedge als geen ander hoe geldmarkten werken en besloot zijn kennis in te zetten om nieuwe geldvormen te promoten. "We kunnen de huidige problematiek aanpakken door het monopolie van traditioneel geld ter discussie te stellen", zegt Lietaer aan de telefoon vanuit Brussel.

WIR
Hij wordt daarbij geholpen door het succes van het Zwitserse WIR-systeem. In 1934, tijdens de 'Grote Depressie', kregen steeds meer ondernemers van hun bank te horen dat het krediet opraakte. Zestien ondernemers in Zurich besloten een 'wederzijds kredietsysteem' op te zetten, gebaseerd op de waarde van de Zwitserse frank. Wanneer een bedrijf iets verkoopt krijgt het een WIR-krediet van de koper. Bij de koper ontstaat er op zijn beurt eenzelfde bedrag aan schuld in WIR.

Vandaag de dag circuleert er binnen het systeem, dat is uitgegroeid tot duizenden Zwitserse bedrijven, zo'n twee miljard dollar per jaar. Onderzoekers schrijven de stabiliteit van de Zwitserse economie voor een belangrijk deel toe aan deze aanvullende geldsoort.

Diversiteit
Diversiteit is volgens Lietaer het steekwoord. "Een monocultuur is per definitie niet stabiel", zegt hij over het huidige geldsysteem. Voor banken geldt hetzelfde: "Financiële instellingen die 'too big to fail' zijn worden door de overheid gered, terwijl men die banken eigenlijk zou moeten opbreken in kleinere onderdelen."

En diversiteit is er al in de wereld van aanvullende geldsystemen: De WIR kreeg in Duitsland in de jaren '30 gezelschap van de wära en de 'wereldmunt' Terra. Recenter, in 2003, werd het tot op heden grootste Duitse alternatieve muntsysteem toegevoegd, de chiemgauer. Met deze muntsoort kan in 600 winkels in Beieren betaald worden.

In het dorp Traunstein krijgen enkelen zelfs hun loon in chiemgauers. Net als de WIR kent de chiemgauer geen rente, wat een flinke aansporing is om het zo snel mogelijk weer uit te geven - en daarmee de economie een zetje te geven.

Heilige huisjes
Om nieuwe vormen van geld te introduceren moeten er wel eerst wat heilige huisjes omver worden geworpen, beseft Lietaer. Ten eerste moet volgens hem het besef doordringen dat ons geld niet door de overheid geschapen is, maar door het banksysteem. Banken zouden hun monopolie op geld tijdelijk opzij moeten zetten, om ruimte te maken voor nieuwe geldvormen. "Heel wat minder erg dan bijvoorbeeld vanwege de crisis te moeten worden genationaliseerd".

Een ander belangrijk inzicht is volgens hem dat er geen regionale ontwikkeling kan plaatsvinden zonder regionaal geld. En daarbij komen nieuwe, business-to-business(b2b)-geldsoorten van pas, vermoedt Lietaer. "Nu de meeste banken zijn gered van de ondergang is het nodig dat het bedrijven met elkaars hulp de kredietcrisis te lijf gaan. Waarom zouden bedrijven in onze tijd minder ondernemerslef hebben dan de Zwitsers in 1934?", besluit Lietaer uitdagend.