Loten met de overheid

Loten en de overheid, het lijkt een rare combinatie. Toch houdt de Nederlandse overheid zich vaker met lotingen bezig dan alleen bij de Staatsloterij.

Door Jan Verburg | Logica

De Staatsloterij is nu in het nieuws vanwege vermeende inhaligheid van de overheid. De Staatsloterij stelt het mooier voor dan het is en wekt daarmee valse verwachtingen. Maar ik denk dat ze het helemaal niet slecht doen.

De laatste 5 jaar werd steeds meer dan 60 procent uitgekeerd, en vorig jaar zelfs 67 procent. De loting gebeurt in het openbaar (maximaal 13 mensen kunnen er bij zijn) en met behulp van een computer, waarin alle nummers zijn opgeslagen waar uit geloot wordt.

Zolang het uitgekeerde percentage hoog genoeg is, de rest van het geld goed besteed wordt, er sprake is van gelijke kansen en mijn privacy gewaarborgd is blijf ik meedoen.

Naast kansspelen bij Staatsloterij en Holland Casino gebruikt de overheid een loting soms als hulpmiddel om een besluit te nemen, als er geen criteria beschikbaar zijn om te kiezen.

Nummering
Bij verkiezingen wordt veel geloot. Dat lijkt vreemd, je houdt niet voor niets verkiezingen. Er wordt altijd geloot voor de nummering van lijsten, omdat iedereen graag het laagste nummer wil.

Zittende partijen krijgen een nummer op basis van de vorige uitslag, maar voor nieuwe partijen wordt er geloot. Dat gebeurt altijd in een openbare zitting, waar veel mensen bij aanwezig zijn. Ook om de uitslag wordt soms geloot, bij voorbeeld als 2 partijen of 2 personen evenveel stemmen hebben gekregen en er nog maar 1 zetel beschikbaar is.

Toelating
Ook loot de overheid om studenten toe te laten bij studies waarbij meer aanmeldingen zijn dan er capaciteit beschikbaar is. Het gaat hierbij om de toekomst van de betrokkenen en dus moet het heel zorgvuldig en transparant gebeuren. Iedereen, dus ook degenen die niet uitverkoren zijn, moeten achteraf het gevoel krijgen dat het proces eerlijk verlopen is.

De overheid laat de loting uitvoeren een zelfstandig bestuursorgaan. Die heeft de daarvoor benodigde middelen en capaciteit in huis.

Over de manier waarop de loting plaats vindt is weinig bekend. Er worden alleen wat spelregels gepubliceerd op internet. Een notaris geeft iedere student een uniek nummer. Het lijkt erop alsof dit verder wordt gezien als een uitvoeringszaak voor ICT.

Einde studie
Helaas is het al enkele malen misgegaan. Zo zijn 6 jaar geleden, en dit jaar opnieuw, te grote aantallen beschikbare plaatsen voor een studie in Utrecht als uitgangspunt gebruikt.
Betrokkenen waren eerst ingeloot en kregen na een paar weken te horen dat ze alsnog niet of in Groningen waren geplaatst. Uiteindelijk is het voor een aantal van hen nog wel goed gekomen. Maar voor sommigen was dit het einde van de voorgenomen studie.

Dit proces vereist transparantie en beter toezicht. Bijvoorbeeld door een audit van het hele proces. De minister van Onderwijs moet zich wellicht afvragen ofloting op deze manier moet blijven worden georganiseerd.

Loten is een vak. Waarom dit proces niet anders inrichten? Bijvoorbeeld door aanbesteden met een flinke boete voor iedere student die niet juist wordt behandeld.

Jan Verburg is Principal IT Architect bij Logica