Drama achter de bedrijfsschermen

AMSTERDAM – Commissarissen bij bedrijven liggen de laatste tijd flink onder vuur. Veranderingen zijn dringend nodig, de reden waarom John van der Starre het boek ‘Drama in de boardroom’ schreef.

© Thinkstock

Ondernemingen die failliet gaan (Innoconcepts), woningcorporaties die in de problemen raken (SGBB) en bestuurders die extreme beloningen opstrijken (banken). Van der Starre, bestuurskundige en werkzaam als boardconsultant, stelt dat bij het merendeel van dergelijke bedrijfsschandalen sprake is van een misser in de raad van commissarissen of in de communicatie tussen commissarissen en bestuur.

Waar gaat het mis? “Het schort in mijn ogen aan de drie D’s: Distantie, Durf en Doorpakken. Er zijn dringend veranderingen nodig en die zitten niet in nieuwe wetten en regels, kwantitatieve maatregelen, waar nu de nadruk op ligt.”

Hij wijst op de Wet bestuur en toezicht, uitgesteld tot juli dit jaar, waarin onder meer een maximumaantal van vijf commissariaten is opgenomen. “Daarin tellen commissariaten bij buitenlandse en niet-beursgenoteerde ondernemingen, zoals Rabobank, niet mee. Dat rammelt aan alle kanten.”

Zie ook: De rubriek Zakenboek

Oplossing

Hoe ziet de oplossing er volgens hem uit? “Wat we nodig hebben, zijn kwalitatieve maatregelen. Het gedrag van commissarissen moet veranderen. Ze moeten zich realiseren dat het meer dan een bijbaantje en cv-oppepper is, maar een echt vak. Of we al de goede kant opgaan? Men probeert het wel, maar nee, die professionalisering moet echt nog plaatsvinden.”

Volgens Van der Starre ontbreekt het aan een algemene toets: wat moet een commissaris precies doen? “Een register van commissarissen zou een goed idee zijn; het blijft nu steken bij eigen verantwoordelijkheid.”

Hij vindt verder dat de evaluatie van de rvc niet door de commissarissen zelf gedaan moet worden. “Dat gebeurt nu vaak ‘even bij een kopje koffie’, maar zou door een deskundige buitenstaander gedaan moeten worden. Een slager keurt ook niet zijn eigen vlees. Deze mentaliteitsverandering komt op het bordje van de voorzitter van de raad van commissarissen te liggen.”

Schrijnende voorbeelden

In zijn boek komen verschillende historische en recente bedrijfsschandalen voorbij. Wat vindt hij zelf de meest schrijnende rvc-misser uit de BV Nederland? “DSB. De rvc, met zeker niet de minste namen, was veel te veel ‘ouwe jongens krentenbrood’. Er was nauwelijks distantie tot het bestuur. Ook ontbrak het aan durf om Scheringa aan te pakken”, zegt de auteur. “Achteraf gebruikte Scheringa de rvc als schaamlap: ‘DSB had een rvc, maar die deed alleen niets’.”

De conclusie was dat het bij DSB ontbrak aan goed toezicht. “Maar vervolgens hoeft niemand te betalen. Veel commissarissen maken zich druk om aansprakelijkheid. Men doet alsof dat een heel groot risico is, terwijl het echt niet vaak gebeurt”, stelt Van der Starre. “Dat moet anders. Ik vind dat een commissaris die slecht werk levert, daar best voor mag boeten. Dat past in professionalisering.”

Woningbouwcorporatie Rochdale vindt hij een ‘tenenkrommend voorbeeld’. “Een commissaris die er 30 jaar zit, zo lang dat hij zelf niet doorheeft dat hij geen enkele distantie tot het bedrijf heeft. En zo zijn er meer trieste voorbeelden in Nederland, die makkelijk opnieuw kunnen gebeuren als er niet iets verandert.”

Ondernemers

Voor grote ondernemingen (minstens 16 miljoen euro eigen vermogen, verplichte ondernemingsraad en meer dan 100 werknemers in Nederland) is een rvc met minstens drie leden verplicht. Andere NV’s en BV’s kunnen het zelf in de statuten opnemen, met een minimum van één commissaris.

Uit een recente peiling van accountantsbedrijf BDO bleek dat het merendeel van de bedrijven weinig nut ziet in een rvc. Heeft het voor ondernemers volgens Van der Starre wel toegevoegde waarde om een rvc in te stellen? “Als je een rvc in het leven roept alleen als controle-element op cijfers, niet. Maar als de commissarissen meedenken over de strategie en beschikken over een sterk netwerk, dan is een rvc voor bedrijven zeker de moeite waard.”

Het boek 'Drama in de boardroom' is eind 2011 verschenen bij Uitgeverij Lias.