AMSTERDAM – Er zijn talloze gestoorde bazen in Nederland. Ondernemers met een bedrijf dat door de crisis onder druk is komen te staan of waar de leidinggevenden gewoonweg gek zijn.

"De impact van een gestoorde baas op medewerkers is enorm”, zegt Toine Rongen, communicatie- en vitaliteitstrainer en schrijver van ‘Help, mijn baas is gestoord’.

"Het is een alsmaar groter wordend probleem. Mensen met een emotioneel gezonde baas mag je in deze tijd wel feliciteren.”

In het onlangs uitgekomen boek verhaalt Rongen over zijn jaar als hoofdredacteur bij een Brabants zakenblad. Naar eigen zeggen kwam hij daar onder een “gestoorde” baas te werken; Walter.

Walter had zijn eigen uitgeverij opgericht en had daar nu de leiding over, maar hoe het bedrijf het redde en wat er nou eigenlijk mis was met Walter is nog steeds een raadsel voor Rongen. "Ik raakte enorm gefascineerd door Walter."

Intimiderende wijze

Walter sprak zichzelf vaak tegen en behandelde het personeel op intimiderende wijze. Huilbuien, ruzies en woedeaanvallen waren het gevolg op de redactie. Het verloop in het bedrijf met 25 vaste medewerkers was enorm. In een jaar tijd vlogen drie bureauredactrices en vier advertentieverkopers de laan uit. Ook Rongen's jaarcontract werd uiteindelijk niet verlengd. “Toen ging ik me pas echt in Walter's psyche verdiepen.

Hij kampte met een cocktail van stoornissen met ADHD als meest dominante. Toch heb ik ook met hem veel gelachen. Toen onlangs mijn boek uitkwam, belde hij me op. Tot mijn verbazing feliciteerde hij me en gaf daarna zelf ook toe echt gestoord te zijn. Vond ik wel sympathiek.”

Middelgrote bedrijven

Een op de tien ondernemers bij vooral middelgrote bedrijven zou in psychische nood verkeren, zo schat Nico Verdaan van accountantskantoor JAN. Per bedrijf zou dit leiden tot een extra kostenpost van 4 tot 7 ton.

“Bij kleine bedrijven is de sociale cohesie hoog genoeg dat de klappen van de gestoorde baas worden opgevangen. Bij grote bedrijven wordt de schade beperkt door personeelsmanagers”, verklaart Rongen. Amerikaans onderzoek wijst uit dat mogelijk tot 20 procent van alle leidinggevenden een zwakke geestesgezondheid heeft. “Maar in Nederlands eigenlijk is er niet echt goed onderzoek naar gedaan.”

In tijden van economische stress steken stoornissen sneller de kop op, stelt Rongen. “Als de stress lang aanhoudt vallen de stoornissen uiteindelijk als lijken uit de kast. Volgens Psycholoog Bram Bakker zitten veel bazen in de fight- en flight-respons, de adrenalinekick die iemand krijgt als hij in groot gevaar verkeert. Dit geeft je enorme power geeft, maar werkt slechts tijdelijk en kan uiteindelijk leiden tot burn-out, een startmotor van talloze gedragsstoornissen.”

Paniekvoetbal

Vreemd genoeg kan een een stoornis ook goed uitpakken. “Walter was bijvoorbeeld zwaar dyslectisch, maar uit Britse onderzoek blijkt dat bazen met die leesstoornis commercieel vaak beter dan gemiddeld scoren."

"Ze hebben een bredere kijk op het geheel, hoewel ik dat bij mijn baas niet echt merkte. Walter speelde continu paniekvoetbal, kon zich moeilijk concentreren. Ik zat vaak met hem te praten, maar dan liep hij ineens zomaar verdwaasd weg.”

Een spiegel voorhouden

Rongen pleit voor meer zelfreflectie bij leidinggevenden. “Bazen moeten wat meer in hun ziel en naar hun hele doen en laten kijken. Door professionals maar ook door hun naasten, hun vrienden maar zeker ook door hun naaste medewerkers.”

“Stel je eens kwetsbaar op, laat mensen openhartig vertellen hoe je in hun ogen opereert en ga daarmee vervolgens aan de slag.” Maar tegen een echt gestoorde baas is volgens Rongen geen kruid gewassen. Zijn tip? "FEAR, ‘Fuck Everybody And Run!’"

Ondanks de crisis bestaat Walter's uitgeverij nog steeds. "Dat komt waarschijnlijk omdat zijn medewerkers ondanks de irritatie, woedeaanvallen en huilbuien toch voor hem bleven rennen. Want ook al is hij gestoord, Walter is en blijft natuurlijk wel de baas. Doe je niet wat hij zegt, dan stampt hij je buiten of zadelt hij je op met kloteklusjes.”