'Opel'-virus splijt Balkenende

Het kabinet Balkenende IV kan nu vast zijn licht bij buurman Duitsland opsteken voordat het op zijn vroegst aanstaande vrijdag een herstelpakket samenstelt.

Door Grimbert Rost van Tonningen |  PlusPost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

Dat is nodig omdat de economische misère in ons land, net als in vrijwel de hele wereld, bestreden moet worden. Maar  de achterbannen zijn allerminst eensgezind en slijpen de messen om onwelgevallige voorstellen te torpederen.

Over eventuele hulp aan de noodlijdende General-Motors dochter Opel rollen Duitse politici al weken vechtend over straat. De scheidslijn loopt niet alleen tussen de regeringspartijen, maar ook binnen de grote Christen-Democratische partijen CDU en CSU, waar verschillende partijbonzen elkaar openlijk de maat nemen.

Overheidsgeld
Het gaat om de vraag of het bedrijf met overheidsgeld moet worden gered. Een operatie die vooral de socialisten van SPD aanspreekt, terwijl bondskanselier Angela Merckel (CDU) met een aantal getrouwen om haar heen, de hand op de knip wil houden en niet overloopt van enthousiasme om grote bedragen in een bodemloze put te gooien, ook al omdat er nog geen solide plan ligt dat levensvatbaarheid bewijst.

Op de achtergrond blaast ook de locale concurrentie van Opel een deuntje mee. Volkswagen , BMW en Mercedes zien graag wat ruimte komen op de automarkt. Misschien valt zelfs auto van het jaar 2009 'Opel Insignia' - en andere concernonderdelen - voor een appel en een ei over te nemen.

In ieder geval kan de Duitse regering niet ongestraft aan protectie doen, niet alleen omdat het binnen de EU niet gewenst wordt, maar ook omdat de binnenlandse concurrentie daar geen belang bij heeft. Sluiting van locaties is echter voor de onderling sterk verknoopte autoindustrie, waarbij wereldwijd onderdelen voor elkaar worden gemaakt, geen eenvoudige zaak, athans als men de fabrieken van de overblijvende 'gezonde' bedrijven draaiende wil houden.

Verkiezingen
Het hemd is zoals altijd nader dan de rok, zeker voor politici die verkiezingen in het najaar in rap tempo zien naderen. Opel heeft productieplaatsen in Bochum (NR Westfalen), Kaiserslautern (Rheinland-Phalz) en Rüsselheim (Hessen) die wellicht open kunnen blijven.

In twee van de drie betrokken provincies zitten CDU politici die niet zitten te wachten op verantwoordelijkheid nemen voor massaontslagen. Dus ontstaan scheuren in de partijeenheid.

Draconisch
Het gaat om 25000 Duitse arbeidsplaatsen bij Opel zelf en 60000 als men de toeleveranciers meerekent. Draconische maatregelen zoals 3,3 miljard euro extra kapitaal, 3500 tot 11000 ontslagen, sluiting van enkele fabrieken en salarisverlaging voor de overblijvers liggen op tafel. Wat kan Balkenende hiervan leren?

Ten eerste geen enkele oplossing zal unaniem worden geaccepteerd, sterker nog, wat men ook bedenkt, elk besluit zal worden verketterd, omdat geen enkele belangenorganisatie aan zijn achterban voldoende snel kan uitleggen, dat, wat jarenlang geroepen is, nu plotseling niet meer mogelijk is.

Ten tweede, lapmiddelen zullen zich op korte termijn wreken, de waarheid zal politici die dat op hun naam schrijven in deze zware crisis onverbiddelijk inhalen. Ten derde er moet een politieke filosofie zijn om een consistent pakket aan maatregelen te ontwerpen.

Houdgreep
 Het is óf de vrije markt moet zijn gang gaan, óf de overheid houdt zoveel mogelijk werk overeind, dit zijn onderling strijdige oplossingen. Een beetje zwanger, met oplossingen daar tussen in, is niet effectief. In Europa zijn we niettemin toch bezig om dat te willen worden, coalities houden elkaar in een houdgreep vanuit de geschetste verschillende visies.

'Socialistische' overheidsinvesteringen zullen te beperkt uitvallen om voldoende werkgelegenheid te garanderen en 'liberale' bezuinigingen zullen niet veel effect sorteren om sterke bedrijven een faire kans te geven. De moed om geen zachte heelmeester te zijn ontbreekt grotendeels bij Europese politici in tegenstelling tot de Amerikaanse president Obama.

Depressie
Misschien duurt het wel tien jaar, net als tijdens de grote depressie van de jaren dertig, voordat leiders in Europa opstaan, die geaccepteerd door het volk, goede maatregelen nemen. Of zou er in Nederland een nieuw kabinet met een 'soort' Lubbers komen die dat toch veel sneller doet, net als in de jaren tachtig?

Dan valt niet te ontkomen aan maatregelen als het optrekken van de AOW leeftijd, bevriezen van alle ambtenarensalarissen en sociale uitkeringen, alle kosten wegsnijden die niet echt nodig zijn en gericht extra investeren in projecten die al lang hadden moeten zijn uitgevoerd.

Meer liberaal dus dan socialistisch, maar wel een allerlaatste poging tot een werkbaar compromis. Als te lang getreuzeld wordt is dat niet meer voldoende, dan moet nog veel radikaler en filosofiebestendiger worden ingegrepen.