Pyrrhusoverwinning voor de polder

Realiseert Balkenende zich dat zijn premierschap een aflopende zaak is?

Door Grimbert Rost van Tonningen | PlusPost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

Misschien denkt Premier Balkenende dezer dagen wel aan koning Pyrrhus van Epirus. Die verzuchtte toen hij de Romeinen had verslagen: 'Nog zo'n overwinning en ik ga eraan ten onder', wat ook gebeurde. Als onze premier na de afmattende gesprekken de afgelopen weken over het sociaal akkoord en met de Europese Unie nog fris genoeg van geest is, realiseert hij zich waarschijnlijk dat zijn premierschap, na zijn 'zege' gisteren een aflopende zaak is.

Leiderschap
Wat zou er door zijn gemoed moeten schieten? In de eerste plaats dat hij niet het leiderschap en de 'guts' heeft getoond om zijn nek uit te steken, door na consultatie van zijn beide vice premiers Wouter Bos - tevens minister van financiën - en André Rouvoet, zijn eigen aanpak voor de crisis te formuleren en die direct aan kabinet en Tweede Kamer (en het volk) voor te leggen.

Tegen het kabinet had hij dan moeten zeggen: het is 'ja' of 'nee'. Het laatste zou neerkomen op aftreden, hij had dus de vertrouwensvraag moeten stellen. Als hij zijn collegaministers mee had gekregen, had hij zijn plannen in de Kamer en bij de socialepartners kunnen verdedigen en daarna eventueel (een beetje) kunnen amenderen om ze haalbaar te maken. Dat behoort bij een goede onderhandelingstactiek.

Voor aap
In de tweede plaats is het niet erg democratisch om eerst de sociale partners te consulteren en dus 147 Kamerleden - onze volksvertegenwoordigers - voor aap te zetten. Immers alleen de fractievoorzitters van de coalitie, Pieter van Geel, Mariëtte Hamer en Arie Slob hebben in het 'accoord' directe inspraak gehad.

Daarmee is in Nederland een verdere stap gezet naar uitholling van de wetgevende macht. Dat zal zich vroeg (denk ik) of laat wreken. Dichtgetimmerde coalitie-regeerakkoorden hebben de laatste decennia toch al weinig speelruimte voor het parlement overgelaten en er komt een moment dat men daar het verloren gegane terrein wil terug veroveren.

Funest
Dat Balkenende de socialepartners nog serieus neemt is gelet op onze poldercultuur op korte termijn wellicht verstandig, maar op de wat langere termijn niet. Dat is de derde reden voor zijn tanend leiderschap. Er blijft nu onzekerheid bestaan of de AOW gerechtigde leeftijd wel of niet zal worden verhoogd en die zal nog tot october duren.

Dat is funest, want we hebben behoefte aan daadkrachtige aanpak waarbij alle maatregelen onmiddellijk bekend zijn. Bovendien, van de sociale partners is in de huidige situatie weinig te verwachten. Zij durven zich, lafhartig als vooral de vakbonden zijn, niet te distanciëren van hun verwende leden, en tonen dus ook al geen leiderschap door de onwilligen niet te vertellen dat 'nood wet breekt'. Ze verliezen zich daarentegen in slappe compromissen al dan niet via de SER en schuiven de problemen liefst voor zich uit.

Vakkrachten
Tenslotte en dat is de vierde reden, het akkoord deugt niet want het doet niets aan de vastzittende woningmarkt, evenmin iets aan de inflexibele arbeidsmarkt. Het geeft onvoldoende injectie aan het onderwijs dat schreeuwt om meer leraren, en evenmin aan de noodzaak om veel meer vakkrachten te recruteren in de zorg. Verder wordt niet bezuinigd op die plekken waar het kabinet met geld smijt zoals bij ontwikkelingsamenwerking, reïntegratie adviezen en tal van totaal overbodige hobbysubsidies, die de burgers nauwelijks raken. Hierdoor worden onnodig extra schulden gemaakt die onze kinderen mogen afbetalen.

Er is een belangrijk onderscheid tussen Balkenende en Pyrrhus. De laatste ging strijdend ten onder en dat kan je van deze eindeloos overleggende premier niet zeggen. Moed, een van de klassieke deugden van Plato is bij hem nauwelijks waar te nemen.

Discussieer mee over deze column op NUjij.nl