Hoe een mooie branche zich te gronde richt

Het Katwijkse visbedrijf Koninklijke Ouwehand is dezer dagen failliet gegaan. Is de vissector nog levensvatbaar?

Door Grimbert Rost van Tonningen | Pluspost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

Dat herinnert mij dat ik in 2004 betrokken was bij het structuuronderzoek van de Nederlandse platvisvisserij, in gewone mensentaal ging het om vooral Tong en Schol, met prachtige bijproducten als Heilbot, Tarbot en Rode Poon. Er zijn teveel vissers en afslagveilingen en veel teveel handelaren.

Zwart
Enigszins gechargeerd halen we vis met de mooiste kwaliteit uit zee, daarna verloederen we ze in onvolkomen veilinghuizen en te weinig kwaliteitsbewuste handel. Om nog een beetje geld bij te verdienen halen we - als niemand het merkt - ook nog wat 'zwart' vis uit het water om niet te creperen en spelen dus vals. Een branche waar de 'vrije' markt allang niet meer werkt. Hoe komt dat?

Het is in de eerste plaats een kwestie van cultuur. In plaatsen als Urk, vroeger in Katwijk, IJmuiden, Lauwersoog, Harlingen, Texel, De Helder, Vlissingen en Stellendam stond je als visser in hoog aanzien. Maar als je het niet kon volhouden was je een paria in een omgeving met hoge sociale controle. In Urk, het laatste echte bastion van de 'vissermannen', is dat nog steeds zo. Het zijn mannen uit één stuk, hun missie is de zee gedurende de week en de Kerk op zondag. Schipper naast God.

Verloren strijd
Ik heb er diep respect voor, maar tegelijkertijd vervult het mij met medelijden, want ik weet dat ze een verloren strijd voeren en dat ze - tenzij er op korte termijn een wonder gebeurt, zoiets als 'de visser' Jezus die kon lopen op water - zichzelf grotendeels te gronde richten. Ik voel mee als ik de standbeelden zie van 'een vrouw die uitkijkt naar zee', in de hoop dat haar man weer thuis komt, maar die kan in een storm zijn omgekomen, en dat gebeurt ook echt! Het is een hard, maar mooi vak.

Maar er is ook gebrek aan helder denkvermogen, korte termijn destructief denken, de drang om stiekem te overleven. De buurman waar je naast zit in de kerk, moge eerder zakelijk sterven. Ze - de vissers - kunnen kwaliteitsproducten leveren vooral in Italië, Spanje en Frankrijk en sommigen doen dat ook, maar kwaliteitscertificering is in deze branche vrijwel onmogelijk, daarvoor wordt teveel gerommeld. De kennis is er, maar de wil ontbreekt en de markt werkt tegen.

Afslagen
Talloze adviseurs, waaronder ik, hebben geprobeerd tot sanering te komen. Het Ministerie van Landbouw kan erover meepraten, ze hebben nooit echt leiderschap getoond. Het Productschap met de babbelenden 'polder' visserijbesturen ook niet. Er zijn twee visserijorganisaties, die elkaar het licht in de ogen niet gunnen, circa 10 visserijafslagen terwijl één of twee voldoende zou zijn en vele tientallen handelaren die meer doen aan bederf dan aan kwaliteitsbewaking. Het water zit ze ook aan de lippen, zie Ouwehand, dus neem ze het eens kwalijk.

Wat gaat er gebeuren? Een koude sanering, dat lijkt zeker, de afzet zal stagneren of zelfs teruglopen. Vis is niet meer goedkoop, maar duur en dus wordt het in deze crisistijd steeds ongemakkelijker. Er is overbevist, de zeeën raken leeg, niet alleen bij platvis overigens, maar ook bij Tonijn, Kabeljouw en andere vissoorten. Paling is in onze binnenwateren nauwelijks meer te vinden.

Tientallen kotters zullen uit de vaart genomen moeten worden, minimaal een half dozijn visafslagen zal moeten worden gesloten en vele tientallen handelaren zullen verdwijnen. Het is een gezelschap van wezenloze ondernemers, die vissers, die het ergens wel goed menen, maar de mooie vis niet waard zijn, anders gingen ze er wel anders mee om en hadden ze de realiteit wel onder ogen gezien.

Den Haag en de EU doen intussen net zoveel om de vissers nog te laten leven en daarmee te voorkomen dat ze snel sterven. Vorig jaar is wel een saneringsplan gefiatteerd, maar het is te weinig, te laat en onvoldoende duurzaam. Visie is misschien wel aanwezig, maar moed ontbreekt, als zo vaak.