De lessen van Nick Leeson

Deze week werd het rapport van de commissie Maas met aanbevelingen voor de toekomst van het bankwezen uitgebracht en met enige scepsis ontvangen. Het toeval wilde dat ik deze week ook de gelegenheid kreeg om een aantal uren met Nick Leeson door te brengen in Brussel.

Door Tony de Bree | PlusPost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers  

We hadden elkaar al eens eerder ontmoet een jaar of twee geleden en toen was me al opgevallen dat wat hij vertelde eigenlijk enorm veel aanknopingspunten bood voor oplossingen van de crisis.

Wie was Nick Leeson ook al weer?  Leeson was degene die door zijn verliezen en verliezen van anderen (820 miljoen pond) in de derivatenhandel in Singapore in 1995 de Barings Bank kopje onder deed gaan.

Kleine cel
Leeson werd in 1995 nadat hij met zijn toenmalige vrouw gevlucht was via Maleisië, Thailand en uiteindelijk Duitsland, uitgewezen naar Singapore (en dus niet naar Engeland). Zoals ook in zijn boek te lezen is en in de film te zien is, heeft hij onmiddellijk schuld bekend. Hij werd vervolgens in Singapore veroordeeld, bracht 4,5 jaar door in een kleine cel met twee andere gevangenen, men ontdekte kanker in zijn rug en zijn vrouw verliet hem.

Inmiddels heeft hij zijn straf uitgezeten, is hij genezen, opnieuw getrouwd, heeft hij twee kinderen, woont hij op een boerderij in Ierland en is hij voorzitter van een voetbalclub.

Hoewel hij al vele malen is overtroffen door onder anderen Jerome Kerviel  (4,9 miljard euro verloren) vorig jaar blijft hij om de een of andere reden de "gebeten hond" van de financiële sector. Zo willen veel mensen uit de sector nog steeds niet met Leeson in één ruimte en roept zijn verhaal nog steeds veel emoties op zoals ook deze week weer duidelijk werd.

Het blijft een verbazingwekkend verhaal dat hij zonder enige trots en zelfs met schaamte vertelde. Hier volgt een korte samenvatting van een aantal vragen en antwoorden.

Wat is er nu precies gebeurd?
Er werd op grote schaal verliezen geleden door Nick Leeson en anderen in zijn team in de derivatenhandel op de Singaporese Stock Exchange. Dit heeft een aantal jaren geduurd. Gedurende die gehele tijd werd er veranderde informatie naar London gestuurd, werden zelfs datafeeds "aangepast" voordat de informatie naar London werd gestuurd terwijl de verliezen opliepen. Er werd voortdurend gehoopt op betere tijden, maar die kwamen niet.

Wist u dat u de wet overtrad of was het onduidelijk wat wel of niet kon?
Gedurende de gehele periode is er vanuit London of vanuit welke instantie dan ook geen enkele waarschuwing gekomen. De posities sloten niet, maar alle acties zijn gericht geweest om de posities weer sluitend te krijgen en het verlies weg te werken. Leeson heeft voor zover bekend en naar eigen zeggen geen geld voor zichzelf heeft gehouden. Dus het was niet duidelijk.  Ook is het onzeker of hij in het Verenigd Koninkrijk veroordeeld zou zijn geworden.

Welke rol hebben IT, beveiliging en systemen gespeeld?
Leeson kon gemakkelijk de data en systemen aanpassen en er waren geen monitoring systemen of andere systemen die alarmbellen afgaven. Hij kon gemanipuleerde data zo de systemen in laden voordat de informatie naar London werd gestuurd.

Welke rol speelde de leiding van Barings en uw andere superieuren?
Op een enkele uitzondering na ontbrak het in de Raad van Bestuur van Barings en daaronder aan de kennis en ervaring van deze business om vragen te stellen en te controleren. In de gehele periode heeft men alles wat de ster in Singapore deed goedgekeurd en er werden zelfs nog bonussen en prijzen uitgereikt vanwege de uitstekende resultaten (!) in Singapore.

Welke rol hebben Audit, ORM, Compliance gespeeld bij Barings?
Gedurende de betrokken periode is er weinig toch niets van deze partijen vernomen. Op het moment dat er wel een audit werd uitgevoerd, moest Leeson de vragen beantwoorden. Geen van de betrokkenen had voldoende kennis en ervaring met deze gecompliceerde derivaten business.

Op het moment dat men echt kwam kijken en ging onderzoeken is Leeson met zijn vrouw gevlucht.

Wat was de rol van de Bank of England en andere toezichthouders zoals die in Singapore?
Gedurende de gehele periode heeft de Bank of England niets gezien en hetzelfde gold voor de toezichthouders in Singapore hoewel de omvang van de posities zo groot was dat er alarmbellen hadden moeten klinken. Er werd op een bepaald moment wel een brief naar Singapore gestuurd, maar die moest Leeson beantwoorden.

Het is ook interessant om te zien dat de externe accountants en auditors ook niets hebben opgemerkt. PWC en Deloitte zijn later vervolgd. En schikkingen volgden. Ook bij hun gold dat men onvoldoende kennis en ervaring had om de zaken echt te doorgronden.

Wat is het grootste beveiligingsrisico in de wereldwijde zakelijke omgeving?
Het grootste risico is dat noch het management, noch de interne toezichthouders noch de externe toezichthouders, nationale regeringen en nationale banken de juiste kennis en ervaring hebben om deze gecompliceerde wereld te begrijpen, laat staan de controleren.

De oude systemen waren en zijn ook niet toegerust om dat wel te doen en bijvoorbeeld de gecompliceerde producten te monitoren of te blokkeren.

Wat vindt u van de het feit dat een aantal banken nu is genationaliseerd zoals in het Verenigd Koninkrijk en in Nederland? En kan de politiek in samenwerking met de centrale banken de nodige verandering inzetten?
De regeringen noch de nationale banken hebben de huidige crisis zien komen. Het is onzin om te denken dat die instanties ons nu uit de crisis kunnen helpen. Ze weten er te weinig van.

De oplossingen moeten vanuit de financiële dienstverlening zelf komen. Daar zit de benodigde kennis en ervaring van deze gecompliceerde producten en diensten. De genationaliseerde banken moeten zo snel mogelijk naar de beurs gebracht worden. Alleen de enorme bonussen moeten aangepakt worden en de echte verantwoordelijken gestraft. Het blijft vreemd dat net als in Leesons geval (hij is de enige de naar de gevangenis is gegaan) de verantwoordelijken blijven zitten en alleen de "rogue traders" worden gestraft.

Kunnen dit soort dingen als wat u hebt gedaan en wat er daarna is gebeurd voorkomen worden en zo ja hoe?
Het is zeker mogelijk om dit soort dingen te voorkomen. Wat er moet gebeuren is dat er bij de interne en externe toezichthouders gespecialiseerde kennis ingekocht moet worden. En hetzelfde dient te gebeuren in de top van de banken en bij de raden van commissarissen/raden van toezicht. Dat gaat dus wel wat kosten anders krijg je die mensen niet.

En daarnaast moet er flink geïnvesteerd worden in moderne risk management en compliance systemen die de business en handel kunnen monitoren en problemen in een vroeg stadium kunnen signaleren c.q. voorkomen. De systemen bij de meeste grote banken zijn nog steeds oud en versleten en voldoen totaal niet.

Als deze zaken niet snel en op grote schaal gebeuren is het wachten op de volgende klap. En wat er ook gebeurt, we moeten ons opmaken voor een lange en diepe recessie. Er hangt namelijk nog flink wat boven de markt.

Conclusie
Het moge duidelijk zijn uit dat deze lessen en aanbevelingen waardevol zijn. Of alles nu waar is of niet. Feit is dat Leeson  jarenlang zijn gang kon gaan. En dat het daarna weer is gebeurd, op grotere schaal. Zo bleek dat de externe accountants die bij Barings "controleerden" nu weer in het schandaal rond Madoff zijn aangeklaagd: PWC.

Aan deze lessen van ervaringsdeskundigen hebben we allemaal veel meer dan aan de commissie Maas en bonushetze zoals ik al schreef in "nieuwe bekentenis van een bankier".