Wanbeleid bij PCM, tien strategische fouten

'Wanbeleid is verkeerd beleid' zegt Van Dale. Zo bezien kunnen directie en commissarissen en wellicht aandeelhouders van PCM niet ontkomen aan een veroordeling door de Ondernemingskamer, maar zo eenvoudig ligt het niet. Het is een rechtszaak, aangespannen door de vakbond voor journalisten NVJ.

Door Grimbert Rost-van Tonningen | PlusPost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

Wanbeleid moet in juridische zin ook onbehoorlijk bestuur zijn, dus er moeten ernstige en bewuste vormen van nalatigheid worden aangetoond.

De verwachting is dat de Ondernemingskamer niettemin toch een aantal bestuurders aan wanbeleid schuldig zal achten. Ik ben geen jurist maar het lijkt mij heel wat gemakkelijker om incompetentie te bewijzen dan onbehoorlijk bestuur. Spannend wordt ook of besluiten die in het verleden genomen zijn, worden teruggedraaid. Dat zal dan potentieel tot gigantische schadeclaims kunnen leiden.

Als we het over incompetentie hebben zijn er minstens tien sprekende voorbeelden in de laatste tien jaren te noemen:

1) PIMS
Oprichting van de afdeling PIMS, waarin begin van deze eeuw de internet activiteiten van PCM werden gebundeld, los van de bestaande activiteiten. Dat heeft bij de kranten kostbare tijd verloren doen gaan om bijvoorbeeld een professionele banensite op tijd als marktleider te kunnen positioneren, maar veel erger: PIMS bleek een kind met een waterhoofd, wat het concern tientallen miljoenen kostte. Eerst verantwoordelijke: Ben Knapen, toen met Internet in portefeuille. Knapen was een zeer goede journalist, maar kon die faam als manager van geen kanten waar maken.

2) Het Parool
Verkoop van Het Parool, al gepland door de RvB onder leiding van Cees Smaling, maar afgerond door diens opvolger Theo Bouwman. Wat het PCM concern in tientallen jaren niet gelukt was kon 'koper' Christian van Thillo van de Persgroep binnen twee jaar wel, hij leidde de Amsterdamse krant  naar winst, wat Bouwman en zijn voorgangers voor onmogelijk hielden.

3) Andere partner
De doorzichtige poging van de Raad van Bestuur met CEO Bouwman - gesteund  door de toenmalige Raad van Commissarissen onder voorzitterschap van Wim Meijer -  om een andere meerderheidsaandeelhouder te krijgen, in plaats van de amateuristische Stichting Democratie en Media SDM (de vroegere Stichting Parool).

Dat lukte niet met voorkeurspartner CVC, een van de grootste private equity huizen in Nederland, waarna de verhouding met de aandeelhouder verziekt was.

4) Apax
Stichting  SDM nam daarna zelf het iniatief en schreef samen met de gekortwiekte RvB een veiling uit om dit 'mensenbedrijf' te verkopen. Van de twintig min of meer serieuze gegadigden bleef uiteindelijk 'dark horse' Apax over, een partij waar in het begin niemand rekening mee had gehouden. In zo'n veilingproces wordt grenzeloos veel tijd van 20 dure adviseursteams verspild, én van het management dat op allerlei relevante en irrelevante vragen moet antwoorden.

Wat alleen maar kan worden gerechtvaardigd door met hoge en kostbare succesfees voor adviseurs te werken. Om de verkoop te 'faciliteren' werden ook nog eens hoge bonussen aan de betrokken managers verstrekt.

5) SDM
Slechts een meerderheidsverkoop aan Apax, SDM behield een minderheid met vetorecht. Het werd geen succes, omdat een veiling vrijwel nooit de goede koper oplevert, het leidt teveel tot naaktkapitalisme, maar ook omdat de redenen waarom een partij wordt gekozen vaak op zijn minst arbitrair zijn.
Partijen zijn moe aan het eind van langdurig selectieproces bij  een veiling. Tijd om elkaar dan nog in 'de finale' goed te leren kennen - noodzakelijk bij een partnership - ontbreekt. Het bleek al snel dat de Stichting SDM met Apax niet door een deur kon.

6) AD
Geforceerde samenvoeging van het noodlijdende AD met zeven regionale bladen van PCM en Wegener in de zuidelijke Randstad. Samenwerking tussen twee concurrenten en integratie van acht veschillende culturen. Hoe bedenk je het, maar dat deed niet de eerste de beste: organisatieadviesbureau McKinsey, marktleider in de wereld. Theo Bouwman voerde het verkeerde advies uit en het werd een debacle.

7) Raad van Commissarissen
Reden dat de zaak uit de bocht vloog was ook dat na de overname door Apax het nog ruim een half jaar duurde voordat er een nieuwe Raad van Commissarissen onder voorzitterschap Erik van der Merwe werd gevormd. Dat college bleek - hoe is het mogelijk na zo'n lange voorbereidingstijd - allerminste coherent te zijn, een ander woord voor tot op het bot verdeeld en dus machteloos, Commissarissen waren niet onafhankelijk maar merendeels vertegenwoordigers van aandeelhouders of werknemers.

8 ) Uitkoop
Uitkoop van Apax zonder dat ze er iets waar gemaakt hadden, voor een erg aantrekkelijke prijs. De Engelsen moeten wel bijzonder blij geweest zijn om het wespennest waar ze zich in begeven hadden, met een aantrekkelijk rendement te kunnen verlaten. Verantwoordelijk hiervoor was De Stichting SDM, met voorzitter Els Schwab en commissaris Theo Strengers. PCM bleef met een schuldenberg achter.

9) DAG
Lancering van de gratis krant DAG door het huidige management onder aanvoering van Bert Groenewegen Er was al overbevolking van Nederlandse gratis kranten in casu Metro, Spits en De Pers, maar niettemin deed men het en het kostte opnieuw enkele tientallen miljoenen Euro's voordat men met de papieren versie moest stoppen.

10) Persgroep
Verkoop van het hele PCM concern aan de Persgroep ook door het huidige management voor een relatieve habbekrats van effectief circa 30 miljoen Euro was volstrekt onnodig. Integendeel de weeffout om concurrenten De Volkskrant en NRC Handelsblad in de jaren negentig in één concern onder te brengen had nu eindelijk ongedaan kunnen worden gemaakt. Er waren serieuze gegadigden voor delen van het concern, maar er werd niet naar geluisterd, laat staan serieus onderhandeld. Dat zal van Thillo nu wel doen, maar de winst bij het afstoten van delen van het concern steekt hij in eigen zak.

Deze opsomming is niet limitatief, ik had bijvoorbeeld ook de geforceerde integratie van de boekengroep kunnen noemen onder Mai Spijkers, maar ik laat het hierbij, betrokken bestuurders zouden inderdaad in de spiegel moeten kijken, wanbeleid zie ik niet, wel schromelijke incompetentie, arm Nederland.