Megaprojecten, vaak zwaarder dan gedacht

De hogesnelheidslijn (HSL) ligt er, maar er rijden nog steeds geen treinen. De Betuwelijn is evenals de HSL veel duurder uitgevallen dan voorzien en relatief weinig goederentreinen maken er nog gebruik van.

Door Grimbert Rost van Tonningen | Pluspost, opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers

De Noord-Zuid metroaanleg in Amsterdam wordt ook al steeds prijziger en is in de drassige grond wellicht technisch niet uitvoerbaar. De Zuidas in Amsterdam is qua opzet het meest ambitieuze kantoren- en woonpark van Nederland, maar nu door de kredietcrisis het geld op is, kan van het ondergronds gaan van treinen, snelwegen en metro's voorlopig geen sprake zijn.

De hogesnelheidstrein naar Groningen en verder naar Hamburg en Berlijn komt er helemaal niet. Het heeft eindeloos geduurd voordat tot uivoering van De Maasvakte II kon worden overgegaan. Nederland heeft geen gelukkige hand bij megaprojecten, dat mag gerust de conclusie zijn.

Megaprojecten
Nee dan Frankrijk, de achtereenvolgende presidenten worden daar niet serieus genomen als zij niet een megaproject op hun naam schrijven. Pompidou met ‘Beaubourg', een groot hypermodern publiekscentrum. Giscard met ‘Musee D'Orsay' voor negentiende-eeuwse kunst waaronder Van Gogh.

Mitterand liet ‘La Defense' bouwen een soort Zuidas project, tevens glazen piramide bij het Louvre inclusief een onderaards shopping centre en de nieuwe Nationale bibliotheek. Chirac volstond met ‘Musée du Quay Branly', dat zich richt op beschavingen in Azië, Afrika, Oceanië en Amerika.

Parijs
Sarkozy wil nu een modern ontwerp voor de uitbreiding van Parijs en heeft voor architectenbureaus een prijsvraag uitgeschreven. Sneltreinverbindingen, die er in Frankrijk al in overmaat zijn, worden daar niet eens als megaproject gezien, maar als bitter noodzakelijk. De metro in Parijs ontstond al aan het einde van negentiende eeuw.

Wij zijn calvinisten, ook al zijn wij katholiek of antichrist, mensen van zuinigheid en vlijt. Fransen, zeker presidenten daar, zijn meer van de extravaganza, iets moois mag best wel erg veel kosten. Vandaar dat Parijs een stad van weergaloze grandeur is, maar ook met banlieues in de omgeving, met no go-areas, waarbij de Bijlmer een paradijselijke omgeving lijkt.

Maar toch, waarom kunnen wij geen megaprojecten aan? Ik denk allereerst omdat geen politicus in Nederland van tevoren durft te vertellen wat het gaat kosten, want dan slaan de boekhouders, gesteund door de kruideniers die wij in overweldigende mate zijn, hard toe.

Krachtig leiderschap
Maar er zijn meer redenen, projecten sneuvelen bij gebrek aan krachtig leiderschap, we kennen overal inspraak, tot in de grootste futiliteiten. Een tunneltje hier, een viaductje daar, geluidschermen/wallen weer elders. Het kost sluipend steeds meer, de polder maakt het steeds duurder, bewaking van kosten is feitelijk onmogelijk. Dat kost koppen van bestuurders, want onbarmhartig voor ‘verspillers' zijn wij wel.

En dan willen we natuurlijk technische hoogstandjes. Bij de HSL het beste veiligheidssysteem van de wereld, nog nooit vertoond elders. Maar helaas nog niet ‘quality proof', dus de kans is groot dat het niet werkt en dat bleek ook.

Projectmanagement, tja dat wil het Rijk zelf doen maar ze hebben er niet de competenties voor, zelfs niet om treinen op tijd te bestellen. En privatiseren is te duur, dus gaan we voor het concept van half zwanger, niet alleen biologisch onmogelijk, maar buitengewoon riskant.

Tijden van crisis
Juist nu in de tijden van crisis zouden we dit soort projecten wel moeten doen, de beste mensen er aan zetten. Het genereert hoogwaardig werk, het stimuleert de economie en het geeft zelfvertrouwen aan de burger, omdat zoiets mogelijk is.

Maar dan is wel noodzakelijk dat inspraak slechts op hoofdzaken plaats vindt, slechts voor de direct betrokkenen. Lees de discussie die nu over een 262 meter hoge wolkenkrabber in Utrecht wordt gevoerd. Moet je nu zo'n ding bouwen of niet? Gaarne een beetje charismatisch leiderschap om de voor- en nadelen even uit te leggen. In Shanghai zouden ze verbijsterd zijn over zoveel kneuterigheid.