Horizontaal toezicht is geen lapmiddel

Met de - inmiddels geïmplementeerde - wijzigingen uit het Belastingplan 2009 heeft de staatssecretaris van Financiën blijk gegeven 'de noodzaak tot vereenvoudiging van de verpakkingenbelasting' te onderkennen. Horizontaal toezicht wordt hierbij echter gebruikt als lapmiddel, en dat kan nooit de bedoeling zijn.

Door Danny van den Berg | PricewaterhouseCoopers

De verpakkingenbelasting heeft als doel het gebruik van milieuonvriendelijke verpakkingen die in de afvalstroom komen, te belasten. Dat klinkt sympathiek, maar is in de huidige vorm praktisch onuitvoerbaar. Neem de volgende voorbeelden. Een koektrommel die te koop wordt aangeboden met koekjes erin, is een verpakking, terwijl een losse koektrommel niet als zodanig wordt gekwalificeerd. Een wegwerpaansteker is een verpakking van het product gas, evenals een vooraf gevulde injectiespuit.

Ridicuul
De ridiculiteit van deze voorbeelden is ondertussen ook door de staatssecretaris onderkend. De zogenoemde 'logistieke hulpmiddelen' en verpakkingen die 'in hoofdzaak geen verpakkingsfunctie' vervullen, worden uitgezonderd van de verpakkingenbelasting.

Echter, de voor ondernemingen vaak nog grotere problemen ten aanzien van de vaststelling van de grondslag en maatstaf van heffing blijven bestaan. Welke verpakkingen en hoeveelheden dienen in de belasting te worden betrokken, tegen welk tarief en hoe dient de van belang zijnde informatie te worden verkregen en geadministreerd? Hoe gaan ondernemer en Belastingdienst deze wetgeving uitvoeren en controleren?

Eenvoud
Nu is besloten dat bij de uitvoering van verpakkingenbelasting moet worden gewerkt langs de lijnen van horizontaal toezicht. Eenvoud in uitvoering en samenwerking met het bedrijfsleven staan daarbij voorop. 'De Belastingdienst maakt in overleg met de belastingplichtige afspraken over de uitvoering van de verpakkingenbelasting', aldus de staatssecretaris.

Wat betekent dit in de praktijk? Horizontaal toezicht is de nieuwe werkwijze van de Belastingdienst ten aanzien van handhaving van fiscale wet- en regelgeving. De Belastingdienst gaat uit van de betrouwbaarheid van de onderneming. De onderneming toont aan betrouwbaar te zijn door inzicht te geven in de wijze waarop de fiscale processen zijn ingericht en de naleving van fiscale regels intern wordt gecontroleerd.

Onuitvoerbaar
Helaas is de verpakkingenbelasting zodanig onuitvoerbaar dat het in de praktijk onmogelijk is voor ondernemingen een controleerbaar raamwerk rondom deze belasting te bouwen. Dat betekent dat de Belastingdienst en de belastingplichtige in onderling overleg dus (voor zover mogelijk) heldere werkafspraken moeten maken.

De handreiking van de staatssecretaris is dus weliswaar bemoedigend, maar beter is het ten halve te keren dan ten hele te dwalen. Slechte fiscale wetgeving werkt systeemontwrichtend en polariserend. Horizontaal toezicht is niet bedoeld als lapmiddel voor slechte wetgeving. Het kan dus niet meer zo zijn dat evident ondeugdelijke wetgeving wordt ingevoerd en dat ondernemers en Belastingdienst het vervolgens mogen uitzoeken. De wetgever, Belastingdienst en belastingplichtigen hebben hier een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Danny van den Berg is als tax manager werkzaam bij PricewaterhouseCoopers en gespecialiseerd in vraagstukken op het gebied van douane en internationale handel.