Zorgfusie niet per definitie goed of slecht

De politieke onrust over fusies tussen verzekeraars en zorgaanbieders is gebaseerd op aannames. Dat belemmert een objectieve beoordeling.

Door Gülbahar Tezel | PricewaterhouseCoopers

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil binnenkort met de minister van Volksgezondheid debatteren over de deelname van zorgverzekeraars in ziekenhuizen. In december 2008 heeft de Kamer een motie aangenomen waarin gevraagd wordt om een algemeen verbod op fusies tussen verzekeraars en zorgaanbieders. De minister ziet echter nog geen aanleiding voor een algemeen verbod. Dat is een verstandige keuze.

De economische wetenschap beoordeelt de zogenoemde verticale fusies - tussen bedrijven die actief zijn in verschillende schakels van de bedrijfskolom - genuanceerder. Een gefuseerd bedrijf heeft niet altijd de gelegenheid om concurrenten uit te sluiten. Afscherming is alleen mogelijk wanneer één of beide ondernemingen over een serieuze mate van marktmacht beschikken. Gefuseerde bedrijven zullen zelfs niet altijd concurrenten uit willen sluiten.

Duur uitpakken
Stel je voor dat de verzekeraar zijn verzekerden uitsluitend naar het eigen ziekenhuis stuurt om het ziekenhuis te beschermen tegen concurrentie. Zo'n strategie kan duur uitpakken. Bijvoorbeeld als de andere ziekenhuizen efficiënter zijn dan het eigen ziekenhuis, dat capaciteitsproblemen zou kunnen hebben.

Of het is niet in staat om aan de gedifferentieerde vraag van patiënten te voldoen. Dan zal de gefuseerde organisatie alleen de concurrerende ziekenhuizen uit willen sluiten als dergelijke kosten door verhoogde prijzen gecompenseerd kunnen worden. En dat hangt weer af van de concrete concurrentiesituatie op de markt.

Voordelen
Misschien nog belangrijker is het besef dat verticale fusies significante efficiëntievoordelen met zich mee kunnen brengen. Die voordelen kunnen het bestaande aanbod verbeteren en leiden tot lagere prijzen voor de consumenten. Zelfs als er sprake is van enige uitsluiting van concurrenten. Een van de redenen die de verzekeraars en zorgaanbieders aanvoeren om de toename in de verticale relaties te rechtvaardigen is de verbetering van preventie. De zorgaanbieders zouden in de huidige situatie te weinig prikkels hebben om in preventie te investeren omdat zij pas betaald worden als mensen ziek worden.

Op een lijn
Een mogelijke fusie zou de prikkels van de zorgaanbieder en die van de verzekeraar op één lijn kunnen krijgen. Het is nog onduidelijk of en in hoeverre deze rechtvaardiging empirisch onderbouwd kan worden. Wel is het opvallend dat de Nederlandse Patiënten en Consumenten Federatie positief staat tegenover de coöperatie tussen ziekenhuizen en verzekeraars.

Als de economische wetenschappers gelijk hebben, zou een algemeen verbod op verticale fusies in de zorg consumentvriendelijke, efficiëntieverhogende ontwikkelingen in de weg kunnen staan. Die ontwikkelingen kunnen per saldo groter uitpakken dan de eventuele beperking van de keuzevrijheid. Dit betekent dat vanuit economische perspectief fusies tussen verzekeraars en zorgaanbieders niet in het algemeen verboden moeten worden, noch dat zij principieel toegelaten moeten worden.

Een beoordeling per geval is geboden. En dit is ook precies wat het bestaande Europese en het Nederlandse mededingingsbeleid voorschrijft bij de beoordeling van verticale afspraken en fusies.

Gülbahar Tezel is bij PricewaterhouseCoopers werkzaam als principal manager Transactions