API's kijken

De discussie over de oprichting van een Algemene Pensioeninstelling (API) lijkt door de economische malaise waarin pensioenfondsen verkeren, naar de achtergrond verdwenen te zijn. Maar juist de kredietcrisis toont de relevantie van een API aan.

Door Wim Koeleman | PricewaterhouseCoopers

Voor veel pensioenfondsen is het worst case-scenario werkelijkheid geworden. De waarde van de aandelenportefeuille is deels verdampt en de lage rente verplicht de fondsen een hoger bedrag aan pensioenverplichtingen op de balans te zetten.

Veel pensioenfondsen zijn door een minimale dekkingsgraad gezakt, en hebben bij toezichthouder DNB een herstelplan ingediend. En daarna komt onvermijdelijk de vraag: hoe nu verder en hoe voorkomen we dat we nog eens in zo'n situatie komen.

Risicomanagement
Als de kredietcrisis één ding heeft aangetoond, is dat het risicomanagement bij veel fondsen niet optimaal heeft gefunctioneerd. Ze zijn niet bij machte gebleken snel te reageren en hebben bijvoorbeeld nog lang vastgehouden aan beleggingen met een relatief hoog risico. En wie het heeft over risicomanagement raakt onmiddellijk aan thema's als governance en kennis.

Er zijn pensioenfondsen die relatief goed uit de crunch zijn gekomen omdat ze risico's hadden herverzekerd of anders afgedekt. De vraag is gerechtigd of vooral kleine pensioenfondsen kennis over afdekkingmethoden via 'swaps' of 'hedging' überhaupt wel in huis hebben. Of zij zelfstandig aan alle eisen van de wet en goed bestuur kunnen voldoen? Kunnen zij kortom goed reageren als de wereld schuift.? Mijn verwachting is dat veel kleine fondsen de krachten willen bundelen.

De API is daarvoor een logisch vehikel. De API is ooit gelanceerd als oplossing voor fondsen die grensoverschrijdend willen werken. Het huidige Nederlandse pensioenfonds kan dat niet omdat de Europese fiscale en sociale zekerheidsstelsels veel van elkaar verschillen. De API kan wel de grens over, kort gezegd door de organisatie in compartimenten op te delen, waardoor de administratie van de verschillende 'nationale' deelnemersgroepen gescheiden blijft.

Gezamenlijk
De ingelegde premie komt echter wel op één 'hoop' waardoor het gezamenlijk belegd kan worden. Bovendien kan er één gezamenlijk bestuur worden gevormd, dat aan alle toegenomen eisen van deskundigheid en professionaliteit kan voldoen. Dit maakt de API ook geschikt voor samenwerking tussen Nederlandse pensioenfondsen: de verschillende pensioenregelingen kunnen gescheiden blijven van de gezamenlijke inleg en het beheer van beleggingen.

De organisatie van ondernemingspensioenfondsen heeft een conceptwetsvoorstel ingediend dat een vorm van API mogelijk moet maken. Deze API-light is echter niet geschikt om alle mogelijke pensioenregelingen in onder te brengen. Alleen bestaande ondernemingspensioenfondsen kunnen opgaan in dit Multi ondernemingen-pensioenfonds.

Snel
Wij willen toe naar een volwaardige API. En als het kan, ook nog een beetje snel. De discussie over de API gaat ook over de professionaliteit van en continuïteit van de (kleine) pensioenfondsen. En de relevantie van die discussie is door de kredietcrisis alleen maar groter geworden.

In januari van vorig jaar schreef ik op deze plek dat andere Europese landen al API's hebben, en dat wij nog API's zitten te kijken. Ik hoop niet dat we weer een jaar alleen zitten kijken.

Wim Koeleman is partner bij PricewaterhouseCoopers en gespecialiseerd in pensioenen