De flexibele ambtenaar (2)

In een eerder artikel betoogde ik dat overheden zullen moeten wennen aan minder mensen in vaste dienst en meer mensen die op één of andere wijze als flexibele arbeidskracht zullen worden ingezet. Het nieuwe regeerakkoord versnelt deze beweging.

In het nieuwe regeerakkoord van VVD-CDA (en een beetje PVV) staat ferme taal ten aanzien van reductie van aantallen ambtenaren. En hoewel de consensus is dat er wel wat efficiënter kan worden gewerkt in de overheid, is deze doelstelling op zijn zachtst gezegd nogal uitdagend.

Eerdere pogingen om vergelijkbare doelen te realiseren zijn jammerlijk mislukt. Zo bezien is de afgelopen periode nog relatief succesvol: van de ingeboekte vermindering met 12.000 ambtenaren zijn er daadwerkelijk 4.000 vervallen. Hulde! Er zit echter een luchtje aan de afslankmethode die wordt gehanteerd…

Huup-huup, Inhuurtruuk

Voor diegenen die Barbapappa uit zijn jeugd kent is de term “huup-huup Barbatruuk” waarschijnlijk wel bekend. In deze tekenfilm werd de kreet gebruikt als er een probleem was dat moest worden opgelost.

Doordat Barbapappa & co in staat waren om van vorm te veranderen konden ze allerlei obstakels overwinnen. De overheid gedraagt zich ook op deze manier. Er zijn in het verleden efficiëntieverbeteringen doorgevoerd die neerkwamen op het privatiseren van onderdelen, deze voor eeuwig als leverancier contracteren en vervolgens het aantal geprivatiseerde ambtenaren inboeken als FTE reductie.

Deze truuk heeft zich in het meer recente verleden ook uitgebreid naar de individuele ambtenaar. Door iemand te ontslaan en vervolgens in te huren als zzp'er daalt het aantal ambtenaren in loondienst! Dat dit leidt tot een stijging in het aantal ingehuurde externen wordt gemakshalve niet meegerekend. Huup-huup, inhuurtruuk!

Ex-intern

Goed, ik constateer dus dat het aantal externen de komende jaren toeneemt als onderdeel van de workforce in de overheid. Is dit erg?

Op zichzelf niet, de overheid staat midden in de samenleving en deze veranderende arbeidsmoraal is daar onderdeel van. Toch draagt het een potentiële tweedeling met zich mee die buitengewoon onwenselijk is.

Veel talentvolle ambtenaren zullen beseffen dat zij waardevol zijn voor de overheid en zullen vroeg of laat de overweging maken om ook Externe te worden. Een soort ex-interne, eigenlijk. En deze talentvolle zelfstandigen zullen ook verleid worden om in andere branches te gaan werken. Op die manier ontstaat een brain-drain die de afhankelijkheid van de overheid van externen alleen maar zal doen toenemen.

Overheid, flexibiliseer

Opgeteld bij de redenen uit mijn vorige artikel over dit onderwerp, is er dus voldoende aanleiding om het HRM-beleid van de overheid eens grondig te herzien.

De belangrijkste wijziging die ik zou willen adviseren is om de externe niet meer buiten de organisatie te plaatsen, maar als onderdeel van het eigen netwerk van professionals. Deze bestaat dan uit de interne en de externe schil.

Externe schil

Wie op deze manier kijkt naar de workforce van de overheid zal begrijpen dat kennisdeling en betrokkenheid niet alleen moet worden nagestreefd binnen de eigen vaste medewerkers, maar nadrukkelijk ook samen met de externe schil van flexibele medewerkers. Dit vergt uiteraard een forse mentaliteitsomslag en dito investering in faciliteiten.

Daarnaast is het nog maar de vraag of de overheid in staat is om dit zelf te coördineren. Een geluk bij een ongeluk bij deze arbeidsmarktbeweging is dat hij zo veel impact gaat hebben in de komende 5-10 jaar, dat de wal het schip ongetwijfeld zal keren. Kortom: de overheid moet! En oh ja, als het de overheid zelf niet lukt kan men altijd nog een externe inhuren….

Robert Mekking is organisatieadviseur bij Desiris Advies. Reageren? www.twitter.com/robertmekking.