'Roddelen op het werk is onmisbaar'

AMSTERDAM – Afgunst, pesten, agressie, seksueel gedrag en roddelen komen veelvuldig voor op de werkvloer.

“Het zijn de menselijke gedragingen en gevoelens die op het eerste gezicht niet passen in een professionele houding”, zegt Bram Buunk, die het boek ‘Oerdriften op de werkvloer’ schreef.

Vooral roddelen is aan de orde van de dag in de gemiddelde organisatie. “Nederlanders roddelen ontzettend veel. We besteden er ongeveer een kwart van onze werktijd aan”, aldus sociaal psycholoog Buunk. Hij benaderde de instincten op de werkvloer vanuit een evolutionair perspectief.

Onmisbaar

Hoewel roddelen een negatieve bijklank heeft, is het een onmisbaar mechanisme. “Het is ontstaan om te kunnen leven in grote sociale verbanden, waarin je informatie over jezelf en over anderen moet kunnen delen. Dat is het grote voordeel van taal, het maakt het functioneren in grotere groepen mogelijk.”

Het sociale smeermiddel bij uitstek in de chimpanseewereld, vlooien, verbindt daarentegen maar twee apen tegelijkertijd. “Naast die sociale functie heeft roddelen een controlefunctie”, verklaart Buunk. “Als iemand bijvoorbeeld fraudeert, komt het roddelcircuit al snel op gang. Soms is de dreiging daarvan al genoeg om niet over de schreef te gaan.”

Ook is het een goede methode om de bedrijfscultuur te doorgronden. Roddelen brengt echter ook een aantal nadelen met zich mee. Naast dat het veel van de werktijd in beslag neemt, kan het leiden tot kwaadspreken en mensen die zich buitengesloten voelen. “Het kan de sfeer enorm verpesten.”

Mannen en vrouwen

De verschillen tussen mannen en vrouwen nemen een aanzienlijk deel van het boek in beslag. “Mannen zijn evolutionair gezien meer toegerust om in groepen te functioneren. Ze gaan eerder de onderlinge competitie aan, maar zullen ook eerder de rijen sluiten om de competitie met andere groepen aan te gaan”, licht de sociaal psycholoog toe. “Vrouwen kunnen zich daarentegen bijvoorbeeld weer beter aanpassen.”

“In het algemeen zie je extreme vormen van ambitie en gedrevenheid vaker bij mannen dan bij vrouwen. Waarmee ik overigens niet beweer dat het bij vrouwen niet voorkomt”, nuanceert Buunk. Hoewel de vrouw in het bedrijfsleven steeds meer gemeengoed wordt, zullen de basale verschillen altijd een rol blijven spelen.

“Vrouwen pesten meer en zijn indirecter”, meent Buunk. “Vrouwen zullen aantrekkelijke seksegenoten ook eerder zoveel mogelijk buiten de deur houden.”

Uiterlijk

Uiterlijke kenmerken spelen een belangrijke rol op de werkvloer. Dat begint al bij de selectieprocedure. “Lengte houdt verband met dominantie. Daarnaast wordt gekeken naar kenmerken als aantrekkelijkheid, etniciteit en lichaamsbouw. Voor intellectuele functies nemen werkgevers waarschijnlijk liever niet iemand aan die extreem gespierd is. Ook non-verbale communicatie is heel belangrijk.”

Vaak wordt al binnen enkele minuten ingeschat of iemand geschikt is voor een bepaalde functie. “Intuïtie maakt ook fouten, maar is een hele goede basis. Testen zijn in een sollicitatieprocedure dan ook niet zaligmakend, maar kunnen wel een indicatie geven van de algemene intelligentie. Intelligentie kun je niet faken.”

Over de doelstelling van het boek kan Buunk kort zijn. “Wat moeten en kunnen we hiermee? Helemaal niets”, zo concludeert hij in zijn nawoord. “We zullen onze oerdriften moeten accepteren als onderdeel van onze natuur. “

‘Oerdriften op de werkvloer’ verscheen in oktober bij uitgeverij Bert Bakker